TÔI ĐỢI NHỮNG DÒNG CHỮ ĐẾN VÀ ÔM ẤP LẤY TÂM HỒN MÌNH

Ở đường biên giới giữa ngày và đêm
khi bên ngoài ô cửa đang nhạt dần ánh sáng
và những cánh hoa trước hiên nhà đang dần khép lại
Tôi mở kênh âm nhạc cổ điển
khi ngồi trước một trang giấy trắng
Âm nhạc như bức tường ngăn cách mọi âm thanh giữa tôi và không gian còn lại
Không tiếng còi xe ngoài ngõ, tiếng chim câu gù trên mái, tiếng nước sôi chờ pha một tách trà
Chỉ còn mùi thơm từ lò bánh nướng
Ý tưởng đến rồi bỏ tôi đi mất
Nhưng tôi không cố gắng nắm bắt lấy chúng
Tôi đợi những dòng chữ đến và ôm ấp lấy tâm hồn mình

Continue reading “TÔI ĐỢI NHỮNG DÒNG CHỮ ĐẾN VÀ ÔM ẤP LẤY TÂM HỒN MÌNH”

Advertisements

DƯỚI BÓNG CÂY CỔ THỤ

Bằng cách nào đó trong nhiều năm

qua cái cây ấy nảy mầm và lớn nhanh dữ dội

Tán cây đã phủ trọn bóng tối

xuống một vùng cỏ rộng bao la

Tôi nhớ nhiều năm trước trên mảnh đất này hoa của mùa xuân đã nở bung ra

rực rỡ

Hoa nở như đang chạy và tôi không chạy kịp theo những bông hoa trồi lên từ đám cỏ mướt xanh

Một sự sống diệu kỳ nào đó không thể cưỡng nổi sự bừng nở

trong từng khoảnh khắc

trong từng giây phút

trong từng nhịp dồn dập của con tim và mạch máu của mình

hoa đã nở hối hả như cửa mình tôi bung ra đón nhận cơn tuôn trào ẩm ướt của mùa xuân

Bằng cách nào đó cây đã mọc trong thảm cỏ xanh cùng hoa mùa xuân dạo nọ và

lớn nhanh như một cây cổ thụ và

bóng tối của nó đã che khuất đi tất cả và

tôi đang nằm đây dưới bãi cỏ của sự úa tàn

Một hơi thở và nhiều hơi thở nhẹ nhàng và đều đặn và không gấp gáp hối hả loạn nhịp như mùa xuân năm nào trong đám hoa cỏ nở bung như quên cả đất trời kia

Một hơi thở và nhiều hơi thở nhẹ nhàng và đều đặn và môt chiếc lá và nhiều chiếc lá lần lượt rơi

Trong những tia ánh sáng cuối cùng còn sót lại cuối ngày tôi thấy những chiếc lá trên tán cây cổ thụ lìa cành nhưng

mỗi một lần ngừng thở là một chiếc lá mới lại đâm chồi

Những hạt giống khác tôi gieo vẫn không sao nảy mầm được trong bóng tối của tán cây cổ thụ

Kể cả bây giờ đang là mùa xuân

Tôi sẽ phải thở cho đến khi bóng cây này đổ gục

===

Thơ và tranh vẽ: Đoàn Minh Hằng

Bài đã được đăng trên tạp chí Da màu, bản post trên web này đã được tác giả chỉnh sửa một đôi từ so với bản đăng trên tạp chí. http://damau.org/archives/46545

Viết về viết

Nếu ngồi cộng trừ nhân chia các con số, người ta có thể cảm thấy nắm chắc được một thứ gì đó. Nó rõ ràng, rành mạch, cân đong đo đếm thiệt hơn được. Nhưng sáng tạo thường dẫn đến một kết quả mơ hồ. Người ta không biết mình sẽ đi đến đâu, cái đích còn xa hay không, lỡ không thể nắm bắt được một kết quả gì thì sao. Đối với một số các sản phẩm sáng tạo hữu hình, ít ra bạn có thể nhìn thấy nó sau vài giờ loay hoay, vài tuần loay hoay, nhưng với viết, nhiều khi nó vẫn là con đường vô vọng. Cho nên số người dấn thân vào con đường sáng tạo không nhiều. Và những người dấn thân vào con đường viết là những người hết sức dũng cảm.

Tuy nhiên, sự sáng tạo, và khám phá, tạo ra một sản phẩm nào đó, có thể để lại một giá trị nào đó bền vững hơn cho xã hội chăng? Hay là sự vận hành liên tục theo dòng chảy cuộc sống kia, những thứ có thể cân đong đo đếm được, mới thực sự là cuộc sống? Phải, nó chính là cuộc sống đó chứ đâu, nóng hổi, sôi động, thực tế, hỉ nộ ái ố đủ cả. Nếu không có những điều đó, liệu cuộc sống có còn là cuộc sống nữa hay không?

****

Mình vẫn cảm thấy nếu sống chỉ để kiếm tiền, chỉ để có tiền, nó vẫn không thực sự là cuộc sống mình mong muốn và nó rất vô nghĩa. Sự vô nghĩa làm cho con người ta cảm thấy thờ ơ với mọi sự, sống bớt sâu sắc đi. Mình vẫn là người của sách vở, của lý tưởng. Thực ra khi lao vào cuộc sống trần trụi, mưu sinh mình mới hiểu rằng thế giới sách vở của mình cũng rất tẻ nhạt, nó có gì đó rất nhiều lý thuyết, rất nhiều thứ không có được từ những sinh động ngoài cuộc sống kia. Nhưng cuộc sống ngoài kia lại trần trụi quá và không có những thứ sâu sắc như trong sách vở. Cho nên, mình nghĩ, một cuộc sống tốt nhất là ta cân bằng được cả hai thế giới đó. Cần phải có những sự vận động, những sự biến đổi khôn lường, những sự hời hợt, những sự nghịch lý và phi lý, tưởng chừng là như vậy đấy, nhưng lại rất ĐỜI. Và cần phải có những lý tưởng, sự sâu sắc, sự tưởng tượng, sự sáng tạo, những điều mà ngoài cuộc đời chúng ta rất khó thấy.

Không, chính những cái này tốt cho viết. Một con buôn mãi chỉ là một con buôn. Những bươm chải của đời sống vì tiền sẽ làm cho một con buôn mãi chỉ là một con mụ đàn bà ngồi xỉa tiền và ngày ngày chả biết gì ngoài tiền. Thậm chí có những người bán cả lòng tự trọng, chấp nhận bị xỉ nhục, chấp nhận gian trá, hoặc có những người dùng mọi thủ đoạn để có tiền. Hoặc có tiền rồi thì đến giai đoạn khoe tiền. Một người viết mãi chỉ là một người viết ra những điều lý thuyết, lý tưởng sách vở nếu không có sự soi rọi và sinh động từ kinh nghiệm đời sống thực tế ùa vào…

****

Có một lần tôi quan sát mặt trăng bằng kính thiên văn. Bề mặt của mặt trăng qua ống kính thiên văn toát ra một thứ ánh sáng kỳ diệu, trong suốt, thanh khiết và êm dịu. Ta có thể nhìn thấy rõ cả những mảng đốm li ti lồi lõm trên bề mặt tưởng chừng như trơn bóng ấy. Những chi tiết đó rõ nét đến mức kinh ngạc. Tuy nhiên, chỉ sau vài chục giây bạn sẽ phải chỉnh lại ống kính nếu muốn quan sát tiếp. Vì mặt trăng chuyển động.

Tôi bắt đầu tìm hiểu về thiên văn học vì muốn mở rộng tầm suy ngẫm của mình về cách vận hành của sự vật, thế giới. Muốn tìm hiểu những cái bao la như thế có sự liên quan nào đến những quy luật trong cuộc sống hoặc những lý giải trong đời sống nội tâm của con người hay không. Trong rất nhiều những bài viết tôi không hiểu mấy thì cũng tìm đọc được những bài tôi rất tâm đắc. Tất cả những cái xa lạ, cao siêu, kỳ bí khó hiểu, nếu quy được về gắn liền với cuộc sống và đời sống nội tâm, tôi đều rất thích.

Ví dụ, có một bài về không gian 11 chiều và không gian 4 chiều, Stephen Hawking đã chỉ ra rằng :”Trong mô hình vũ trụ này, cùng lúc tồn tại vô số những con người khác nhau trong một con người. Và cùng lúc, tất cả thông tin về vũ trụ ở mọi thời đại đều hiện hữu. Vì thế, hiện tượng “linh cảm” có thể giải thích bằng việc một con người nào đó trong bạn đã trải nghiệm điều mà bạn sẽ trải qua, và mách bảo cho bạn biết trước điều đó.

Còn trong một bài viết “Thiên văn học không đẹp chỉ bầu trời” đã trích dẫn một câu tôi vô cùng yêu thích của toán học nổi tiếng người Pháp Jules Henri Poincaré: “Thiên văn học là hữu ích vì nó nâng chúng ta lên cao hơn chính bản thân mình; nó hữu ích bởi vì nó to lớn; … Nó chỉ cho chúng ta thấy cơ thể con người nhỏ bé như thế nào, còn tâm trí thì vĩ đại ra sao khi mà trí thông minh có thể ôm trọn lấy toàn bộ cái mênh mông rực rỡ, nơi cơ thể chỉ là một cái chấm đen mờ nhạt, và tận hưởng sự im lặng hài hòa của nó.

****

Văn của tôi chân thành nhưng thiếu thứ ánh sáng lấp lánh. Tôi đã cố gắng kiếm tìm nó nhưng không thấy. Đôi lúc tôi tự hỏi, mình đã thực sự kiếm tìm chưa. Song càng viết tôi càng nhìn rõ văn mình, thứ mà chính tôi cũng không dám gọi là văn, chỉ dám gọi là những ghi chép ngắn. Nó là thứ viết lách dài dòng, không biết cách che đậy, bộc tuệch. Nó lúc nào cũng rất đỗi dễ hiểu, không gợi mở một câu hỏi nào, một sự tò mò nào.

Cuối cùng tôi cũng chấp nhận điều đó. Tôi hiểu tầm của mình chỉ đến vậy. Vốn kiến thức nền tảng về văn hóa lịch sử, văn học của mình còn khá mỏng. Tôi cũng chấp nhận điều đó còn bởi có lẽ cái tạng của mình nó vậy. Mình đã bao giờ chấp nhận cắt hết đi những phần mình vừa viết ra, hay mình vẫn còn thấy xót? Mình đã bao giờ thử đi qua cái ranh giới của mình và đến được một cái mình nào đó khác trong văn chương? Rõ ràng mình vẫn muốn một cái mình nào đó khác, không phải là cái mình đang viết hiện tại.

Ngay lúc tôi nghĩ rằng mình chấp nhận sự viết của mình chỉ có thể được như vậy, chỉ có thể theo con đường dài dòng dây cà dây muống chứ không thể nâng tầm lên được thành tác phẩm, thì tôi lại đổi ý. Phải, hình như vẫn còn một tôi khác đang ở đâu đó mà chính mình chưa khám phá ra. Con người vẫn không ngừng tìm kiếm và không ngừng hy vọng rằng, trong vũ trụ mênh mông bao la và bí ẩn kia, sự sống không chỉ tồn tại duy nhất trên trái đất này.

(NASA phát hiện ra hệ mặt trời thứ 2 có tên gọi TRAPPIST-1, với 7 hành tinh có kích cỡ giống với trái đất, có thể có sự sống)

Đoàn Minh Hằng

Những đêm hè

Tiếng cá quẫy trong đêm

những đêm hè

bầy cá thường ngủ vào lúc nào?

 

Mùa hè đến bằng tiếng chim trong vườn lúc 5 giờ sáng

bằng tiếng của những cánh cửa sổ đập vào tường khi được mở tung ra

ánh nắng phản chiếu vào chuyển động của những cánh cửa lấp loáng

 

Tiếng máy bay ngoài cửa sổ

Chẳng cần ngước nhìn cũng biết máy bay đang vẽ lên nền trời xanh thẳm một vệt mây trắng dài

 

Nhắm mắt nghe thấy tiếng hơi thở của mình

Chẳng cần mở mắt cũng biết những ghen ghét tị hiềm và nóng giận đang vạch một vệt đen dài vào bầu trời nội tâm trong vắt của mình.

 

Tiếng cá quẫy trong đêm

những đêm hè

Mùa hè đến bằng tiếng chim trong vườn lúc 5 giờ sáng

 

Thơ và ảnh

Đoàn Minh Hằng

SAU CƠN MƯA

Lúc này đây tôi vẫn muốn được tắm mình trong dòng suối của văn chương
một cách dịu dàng
đầy êm dịu
khi những giọt mưa trên mái xôn xao
và nhạc không lời làm nền cho nó
tựa như một ai đó đang chơi đàn mưa

Hình như tôi đang cựa quậy
trong một chiếc vỏ bọc
tôi quá mềm còn nó quá cứng

Tôi nghe thấy tiếng một con chim bồ câu đậu trên cửa sổ
vừa vỗ cánh bay
Mưa đã ngừng rơi từ khi nào mà tôi không hay biết
Và tiếng chim vỗ cánh bay làm tôi nhớ vì sao trước thềm mỗi chiều khi tôi bước ra
những chiếc lông vũ còn rơi rớt lại
thoảng nhấc mình lên khi có bước chân qua.

Thơ và ảnh
Đoàn Minh Hằng

[Tha hương] Phần 4: Kể cho tôi nghe về thế giới

“CÔNG DÂN TOÀN CẦU

Tôi không có quốc ca, không quê hương, không tổng thống. Tôi chẳng có quân đội nào ngoài những người đấu tranh cho tình yêu, bất chấp luật lệ của đồng tiền. Tôi không có ai để bóc lột, cũng chẳng giầu để mở tài khoản riêng. Tôi không có lãnh thổ để bảo vệ và chống lại người nghèo đến từ khắp nơi trên thế giới. Thà đón nhận sự chết vì đói lả cùng nhau còn hơn là sống trong giầu sang, chăn ấm nệm êm khi những người khác chẳng có gì.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Có những người nước ngoài tốt, mà bạn đón tiếp bằng những cánh tay rộng mở. Và cũng có những người xấu, mà bạn sẽ rượt đuổi khi anh ta vượt qua biên giới. Có những cái tốt, sẽ có ích cho bạn. Và cũng có những cái xấu, mà bạn không muốn nhìn thấy nó đến với quê hương bạn chút nào. Nếu bạn kiếm tìm bạo lực, hãy đến nơi mà chúng ta nói về tiền và dầu thô. Nhưng nhất định đừng kiếm tìm lão cảnh sát trưởng. Tôi đã bắn hắn khi hắn ta nói với tôi rằng hắn chỉ bảo vệ người giầu.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Nếu phần của bạn không đủ bạn sẽ giành lấy phần của người khác mà không cần phải đánh nhau. Thế giới này đầy những kẻ yếu thế mà bạn dễ dàng hạ gục. Hãy nhìn tất cả những đường biên giới chỉ có những vết sẹo sẫm mầu. Đó là những vết thương chưa lành từ những cuộc chiến xưa, là tàn tích của những sự hy sinh vô nghĩa. Hàng triệu người lính đáng thương đã bị gửi ra chiến trường và chết. Trong khi ở những nơi ấm áp những tướng lĩnh ăn mừng chiến thắng với rượu champagne.

Chỉ có một ước mơ mà tôi hằng theo đuổi, là câu nói duy nhất luôn vang vọng mãi trong tôi: Vượt trên cả những đường biên giới, Trái đất này phải là của tất cả hoặc chẳng thuộc riêng ai.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.”

Trên đây là lời bài hát tôi dịch từ ca khúc “Citoyen Du Monde” của ban nhạc “HK et les Saltimbanks”.

*

Ở Lyon có một quán cafe kèm theo hiệu sách dành cho những người đam mê du lịch với tên đầy ý nghĩa: Raconte-moi, la terre (Hãy kể cho tôi nghe về trái đất). Từng ấp ủ ước mơ du lịch thế giới, tôi đặt tên con trai mình trùng tên với nhân vật chính trong tiểu thuyết “Tám mươi ngày vòng quanh thế giới” của Jules Verne. Nhưng không ngờ cách mà tôi đang “đi vòng quanh thế giới” không giống như mình từng hình dung.

Mấy năm qua, tổng số người tôi tình cờ gặp gỡ, cũng có người trở nên thân thiết, đến từ gần bốn mươi quốc gia khác nhau. Có những nước mà quốc hiệu tôi chưa từng nghe bao giờ.

Hồi đầu, do không biết được học Pháp tiếng miễn phí, tôi đã tự đóng tiền đi học tại trường đại học, nên giao tiếp với toàn thanh niên trẻ tuổi thuộc các nước phát triển ở Châu Âu, châu Mỹ. Thời gian đó, chồng tôi đang làm dự án tại một tổ chức y tế quốc tế nên thi thoảng chúng tôi đi dã ngoại với nhiều bạn đến từ khắp nơi trên thế giới.

Học tiếng Pháp tại giảng đường Đại học Lyon 2

Việc giao tiếp với người nước ngoài (không phải người Pháp), từ nước ổn định giầu có, đối với tôi không có gì đặc biệt. Chỉ từ khi bắt đầu tham gia các lớp tiếng Pháp miễn phí, giao lưu với người nhập cư tại hội phụ huynh trong bối cảnh Châu Âu đang có khủng hoảng di dân kèm theo những vấn đề khủng bố, tôi mới bắt đầu cảm thấy những số phận con người này mang đến một sức hút kỳ lạ.

Đề tài tôi quan tâm còn đặc biệt cuốn hút hơn khi tôi đặt cuộc sống của người di dân nghèo, không việc làm, nhận trợ cấp; bên cạnh đời sống văn hóa dồi dào và vật chất sung túc, nhưng cũng phải vất vả làm việc và đóng thuế cao của người Pháp. Tôi may mắn được sống trong điều kiện đầy đủ, từng có thời gian ngắn làm việc tại một tiệm nữ trang và hiện đang tham gia tìm hiểu về các hoạt động kinh doanh khởi nghiệp.

Hội thảo về khởi nghiệp

Cũng là những chuyến tầu nhưng nếu ra ngoại ô đi học sẽ gặp nhiều người trùm khăn hoặc da mầu hơn. Còn bắt tầu vào trung tâm đi làm ở tiệm nữ trang thì trên tầu có nhiều người da trắng ăn mặc đẹp đẽ hơn. Hôm qua còn ở trung tâm đào tạo phía ngoại ô nơi mấy đứa trẻ nhà nghèo đánh nhau vỡ đầu, hôm nay đã ở nơi sang trọng nhất thành phố, kiến trúc đẹp mê hồn, cùng các doanh nhân tương lai tham gia tìm hiểu về việc mở doanh nghiệp.

Hội phụ huynh, trung tâm văn hóa quận thường mở nhiều hoạt động giao lưu, dành cho tất cả mọi người. Nhưng không hiểu sao vẫn tụm lại mấy người đạo Hồi trùm khăn ăn to nói lớn ồn ào náo nhiệt trên những chuyến xe đi chơi xa. Tòi ra một mình tôi là người Châu Á. Tại những buổi chiếu phim kèm theo thảo luận và các hoạt động văn hóa khác do thư viện tổ chức, hiếm thấy bóng dáng của người nhập cư, người đạo Hồi, lại tòi ra một mình tôi là người Việt.

Làm việc tại tiệm nữ trang

Bởi vậy đời sống của tôi phân tách làm hai phần rõ rệt, dù tôi không hề cố ý tách bạch, nhưng thực sự tôi cảm nhận được sự tồn tại của hai thế giới: người Pháp và người nhập cư. Còn tôi đứng giữa. Hoặc tôi đứng bên lề. Tôi chẳng thuộc về đâu cả. Thậm chí có đôi khi tôi cảm giác mình đang đứng giữa nhiều dòng chảy của cuộc sống bởi bàn tay nắm chặt quê hương mình cũng có lúc phải buông lơi.

Tôi không chỉ dịch chuyển đơn thuần về mặt địa lý từ Việt Nam sang Pháp. Tôi dịch chuyển rất nhiều về trí tuệ, tư tưởng, nội tâm và những mối quan tâm. Từ chỗ một người đến từ đất nước đang phát triển bị choáng ngợp trước sự bình an, sung túc, tự do nơi đất nước là kinh đô ánh sáng thế giới; đến chỗ nhìn thấy hai dòng chảy khác biệt giữa đời sống của người Pháp và người di dân; đến chỗ nương theo những câu chuyện kể về người dân nhập cư để đến trăm nẻo đường trên thế giới; đến chỗ nương theo các hoạt động văn hóa, kinh doanh của người Pháp để chạm tay vào đời sống hội nhập nơi đây.

Kể chuyện thiếu nhi song ngữ Việt – Pháp cho các em nhỏ tại thư viện trong hoạt động giao lưu ngôn ngữ thế giới

Tôi quen nhiều người Pháp tốt bụng tình nguyện giúp đỡ người nhập cư, nhưng cũng gặp những người Pháp phân biệt chủng tộc. Và tôi cảm nhận rằng nhiều người Pháp rất thân thiện lịch sự bề ngoài nhưng vẫn luôn giữ một khoảng cách với những ai không thuộc thế giới của họ. Tôi biết những người nhập cư chăm chỉ nỗ lực vươn lên với nhiều ước mơ, nhưng cũng thấy nhiều người chỉ chăm chăm tìm cách ăn bòn tiền trợ cấp hoặc phá phách gây nhiễu.

*

Nếu như ai đó kể cho tôi một câu chuyện, dù chỉ là vài thông tin ngắn ngủi, tôi về nhà và ngồi hàng giờ trước Internet để tìm hiểu về đất nước đó. Nếu biết ai thuộc diện tỵ nạn chính trị tôi thường dựa vào các mốc thời gian mà họ rời bỏ quê hương để tra cứu xem những năm tháng đó có biến cố gì. Thường mọi người chỉ nói rất ngắn gọn hai từ: chiến tranh. Nhưng những cuộc gặp gỡ ngắn ngủi thường làm tôi mất cả tuần để đọc và tra cứu.

Trong câu chuyện về Mariem, quốc tịch Armenia đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, ở phần hai, tuy nhân vật không hé lộ thêm gì về quê hương mình, nhưng sau khi gặp chị tôi cũng mất nhiều thời gian để tự lý giải về sự kín đáo của một người tỵ nạn chính trị. Ngày qua ngày, bất cứ tin tức thời sự nào đến từ Thổ Nhĩ Kỳ trong dòng chảy cuồn cuộn của thông tin, đều tự động cập nhật vào trong bộ não tôi như thể một nơi mình đã từng quen biết.

Chỉ với manh mối “quốc tịch Armenia đến từ Thổ Nhĩ Kỳ”, tôi lần ra vụ thảm sát làm chết hơn 1,2 triệu người Armenia của Liên hiệp thanh niên Cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ ở đế chế Ottoman từ năm 1915 đến năm 1917. Đây là vụ diệt chủng được nghiên cứu nhiều thứ hai trên thế giới sau vụ thảm sát sắc dân Do Thái của Đức quốc xã (holocaust) thời Thế chiến thứ hai.

Một người tỵ nạn chính trị không muốn nói về chính trị với một người xa lạ có thể vì Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia có số nhà báo bị bắt giam nhiều nhất trên thế giới. Gần đây nhất, cuối tháng 11-2016, Asli Erdogan, nhà văn, nhà hoạt động nhân quyền người Thổ Nhĩ Kỳ, bị bắt hồi từ tháng 8, cuối cùng đã bị tuyên án ngồi tù vì tội “khủng bố”. Thực chất bà là một thành viên trong Ban cố vấn một tờ báo ủng hộ người Kurd và bị bắt cùng 24 nhân viên khác của tòa soạn.

*

Nhiều tháng đã trôi qua nhưng tôi vẫn nhớ những khuôn mặt trầm ngâm cùng đứng tụm lại trong khoang tầu – ở giữa là cô giáo người Pháp – đưa chúng tôi đến hội chợ việc làm. Những khuôn mặt chìm nổi với nhiều câu chuyện mà tôi được biết. Nhưng tôi nghĩ, nếu không có chiến tranh và những xáo trộn khác trong cuộc đời, họ đã không ở đây, bập bẹ từng con chữ.

Có người phát khóc lên vì không biết sử dụng máy vi tính, có người thất thểu vì gặp nhiều khó khăn trong hội nhập, đôi khi còn cảm giác xã hội Pháp chối từ mình. Cơn gió nào, làn sóng nào, đã đưa họ trôi dạt đến nơi đây? Chỉ biết rằng cuộc đời của họ đã được làm nên bởi những chất liệu hoàn toàn khác, cũng có thể bị xấu đi, cũng có thể trở nên tốt hơn.

Liên hoan tại lớp học tiếng Pháp với người nhập cư

Trong mỗi con người đều có những phần tốt và phần xấu. Cái xấu dẫn đến khủng bố giết người hàng loạt mà không ý thức được đó là sự độc ác, đến từ lý do nào? Được nuôi dưỡng và phát triển trong những trường hợp nào? Tôi cho rằng việc không thể hội nhập được với xã hội không hẳn là lý do chính cho sự tàn ác một cách vô nhân tính với đất nước đã cưu mang họ.

Lý do của mọi cái xấu dẫn đến tội ác có lẽ đến từ những quan niệm bị đóng đinh, tôn giáo và lý tưởng. Người có thể chết đi, nhưng tư tưởng thì không chết. Vì thế chiến tranh, xung đột chính trị, xung đột tôn giáo sẽ vẫn còn là thử thách lớn của nhân loại. Từng làn sóng người sẽ vẫn trôi dạt đi tìm cho mình một quê hương.

Trong những buổi chiều chen nhau trên những chuyến tầu trở về nhà từ ngoại ô giữa những mầu da, mầu tóc, nét mặt, phục trang… tôi không suy nghĩ, tôi không phán xét gì. Trước kia tôi là người sống một mầu, một chiều, cực đoan, phải trái rạch ròi, thì giờ đây khi mọi giá trị tốt xấu, giầu nghèo, đúng sai, thiện ác ngày từng ngày cứ trộn lẫn trước mặt, tôi không muốn kết luận gì. Tôi không có khả năng để hiểu hết tất cả mọi thứ trong cuộc đời này.

Tôi chỉ thấy cuộc đời này thật mênh mông và đa mầu sắc. Tôi muốn hiểu nhiều hơn về thế giới nội tâm của con người, về những cuộc đời, về những quốc gia bằng những câu chuyện có thực, từ bên trong, một cách thật thà. Tôi soi cuộc đời tôi vào cuộc đời mọi người. Hiểu họ tôi hiểu thêm mình và hiểu thêm về số phận quê hương mình. Điều này đã thực sự chạm vào trái tim tôi, cuốn hút tôi hơn tất thảy những điều gì khác.

Đôi khi gặp gỡ một người xa lạ đến từ một góc xa xôi nào đó trên thế giới cùng với những câu chuyện kể nằm ngoài tất cả sự hiểu biết và trí tưởng tượng của mình, tôi vẫn thường tự hỏi: vì sao tôi lại có duyên được trò chuyện cùng họ? Kiếp trước tôi đã từng là ai lang thang khắp địa cầu này? Bây giờ tôi có thể kể cho bạn nghe những gì về thế giới?

Bài và ảnh: Đoàn Minh Hằng – Còn tiếp

Công dân toàn cầu

Lời bài hát Đoàn Minh Hằng dịch từ “Citoyen Du Monde” của ban nhạc HK et les Saltimbanks. Bài này nghe nhạc thôi đã thấy hay không ngờ dịch lời xong thấy thật ý nghĩa. Video dưới đây được một tổ chức tình nguyện ở Calais thực hiện, lồng những hình ảnh chụp và quay tại trại tị nạn này cùng bài hát “Citoyen du Monde”. Cả nhạc, cả lời, cả ảnh đều xúc động.


“Tôi không có quốc ca, không quê hương, không tổng thống. Tôi chẳng có quân đội nào ngoài những người đấu tranh cho tình yêu, bất chấp luật lệ của đồng tiền. Tôi không có ai để bóc lột, cũng chẳng giầu để mở tài khoản riêng. Tôi không có lãnh thổ để bảo vệ và chống lại người nghèo đến từ khắp nơi trên thế giới. Thà đón nhận sự chết vì đói lả cùng nhau còn hơn là sống trong giầu sang, chăn ấm nệm êm khi những người khác chẳng có gì.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Có những người nước ngoài tốt, mà bạn đón tiếp bằng những cánh tay rộng mở. Và cũng có những người xấu, mà bạn sẽ rượt đuổi khi anh ta vượt qua biên giới. Có những cái tốt, sẽ có ích cho bạn. Và cũng có những cái xấu, mà bạn không muốn nhìn thấy nó đến với quê hương bạn chút nào. Nếu bạn kiếm tìm bạo lực, hãy đến nơi mà chúng ta nói về tiền và dầu thô. Nhưng nhất định đừng kiếm tìm lão cảnh sát trưởng. Tôi đã bắn hắn khi hắn ta nói với tôi rằng hắn chỉ bảo vệ người giầu.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Nếu phần của bạn không đủ bạn sẽ giành lấy phần của người khác mà không cần phải đánh nhau. Thế giới này đầy những kẻ yếu thế mà bạn dễ dàng hạ gục. Hãy nhìn tất cả những đường biên giới chỉ có những vết sẹo sẫm mầu. Đó là những vết thương chưa lành từ những cuộc chiến xưa, là tàn tích của những sự hy sinh vô nghĩa. Hàng triệu người lính đáng thương đã bị gửi ra chiến trường và chết. Trong khi ở những nơi ấm áp những tướng lĩnh ăn mừng chiến thắng với rượu champagne.

Chỉ có một ước mơ mà tôi hằng theo đuổi, là câu nói duy nhất luôn vang vọng mãi trong tôi : Vượt trên cả những đường biên giới, Trái đất này phải là của tất cả hoặc chẳng thuộc riêng ai.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.”

Lớp học ngoài trời tại Paris, tình nguyện viên dạy học cho người nhập cư

Đây là phóng sự ảnh được thực hiện trong những khoảnh khắc xuất thần bởi Eric Coquelin, một nhiếp ảnh gia và cũng là một tác giả gắn bó với chủ đề tiến trình dân chủ. Ông tình cờ đi dạo trên quảng trường Bataille Stalingrad vào thời điểm một lớp học tiếng Pháp đang diễn ra. Lớp học này do một tình nguyện viên thuộc tổ chức BAAM (phòng tiếp nhận và giúp đỡ người nhập cư) đảm nhiệm. Các bức ảnh khắc họa những gương mặt chứa đựng đầy sự ngạc nhiên tò mò trong lớp học, mặc dù chính những những gương mặt này đã từng chứng kiến sự khủng khiếp kinh hoàng của chiến tranh. Những cú bấm máy táo bạo, đi ngược lại mọi định kiến đã từng nhằm vào những người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới.

Kèm theo phóng sự ảnh, nhiếp ảnh gia viết một lá thư chân tình tới người giáo viên tình nguyện.

“Gửi anh,
Chúng ta không biết nhau và tôi không biết liệu một ngày nào đó chúng ta có thể được gặp lại nhau hay không. Mặc dù tôi biết nơi chúng ta có thể gặp lại nhau, anh và các bạn anh, những tình nguyện viên tại tổ chức BAAM dạy tiếng Pháp cho người nhập cư, đó là Quảng trường Bataille-de-Stalingrad, Paris…Tôi đã đến thăm, không một tiếng động, trường học ngoài trời của anh và tôi đã dừng lại trong “lớp” của anh. Một cảm giác xúc động mạnh…Lá thư và những bức ảnh này xin được gửi tới anh như một lời cảm ơn và sự khích lệ.
Eric Coquelin”

BAAM là một tổ chức được thành lập vào năm 2015 bởi những luật sư, giáo viên, nhà nghiên cứu, nhân viên xã hội, sinh viên, những công dân bình thường muốn đóng góp vai trò trong việc hỗ trợ người tị nạn ở Paris. Để chống lại sự bài ngoại và sự thờ ơ, mỗi người đều có những đóng góp riêng trong lĩnh vực chuyên môn của mình bằng cách trực tiếp tham gia tại hiện trường. Những tình nguyện viên giữa các trại tị nạn hay giữa các bãi tập trung, là sợi dây liên kết nhân đạo giữa người dân thành phố và những người tị nạn trở về tay trắng từ những cuộc chiến tranh, những cuộc thảm sát, những cuộc thảm họa sinh thái.

“Chúng tôi đang làm việc với tất cả những nỗ lực để việc đón tiếp người tị nạn, những người đang xin hồ sơ tị nạn và những người không có giấy tờ tại Pháp được tốt hơn: một sự đón tiếp trong sự tôn trong quyền và nhân phẩm của họ.”

Đoàn Minh Hằng dịch

Ngọc Anh hiệu đính

“Hy vọng một cuộc đời mới”

Bức ảnh “Hy vọng một cuộc đời mới” của Warren Richardson đoạt giải nhất giải ảnh báo chí thế giới trong hạng mục Spot News. (http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2016) Bức ảnh được chụp vào lúc 3h sáng ngày 28/8/2015 tại biên giới Serbia-Hungary. Người đàn ông và đứa trẻ này nằm trong dòng người đang cố gắng vào Hungary trước khi biên giới bị đóng cửa hoàn toàn.

Richardson là nhiếp ảnh gia nghiệp dư người Úc, 47 tuổi, hiện đang sống ở Budapest. Anh đã ở trại với người tị nạn ở vùng biên giới này trong suốt 5 ngày. Có một nhóm khoảng 200 người tới và bắt đầu di chuyển dưới những hàng cây dọc hàng rào kẽm gai. Họ đưa trẻ em và phụ nữ sang trước sau đó đến đàn ông.

Tác giả bức ảnh kể lại:

“Tôi phải theo họ suốt 5h đồng hồ và chúng tôi chơi trò đuổi bắt với cảnh sát suốt đêm”. Khi chụp bức ảnh này cũng là lúc tôi kiệt sức. Lúc đó vào khoảng 3h sáng và tôi không thể sử dụng đèn flash vì cảnh sát sẽ phát hiện. Vì vậy tôi chỉ sử dụng được ánh sáng của mặt trăng.

Trong vòng 5 ngày ở biên giới tôi chứng kiến khoảng 20,000 Syria, Iraq, Afghanistan, Africa, Bangladesh, Iran and Nepal. Có đàn ông, phụ nữ, trẻ em, người tàn tật, người bệnh tật, tất cả với những câu chuyện họ đến từ đâu và họ muốn đến đâu.

Một đêm đặc biệt mà tôi sẽ không thể nào quên. Một nhóm người Syria ẩn mình giữa những cây táo vùng biên giới Serbian và Hungary với thử thách phải vượt qua hàng rào kẽm gai ngăn cách giữa hai biên giới này. Trong nhóm có khoảng 10 người kỹ sư đã tạo được một lỗ hổng để chui qua, và vì thế họ có thể đưa được thật nhiều bạn bè, người thân của mình vào Hungary.

Cảnh sát tuần qua tuần lại vì thế mỗi khi cảnh sát đến gần thì những người kỹ sư Syria phải bịt lỗ lại và dòng người ngừng việc di chuyển. Những khi cảnh sát đi khỏi họ lại phải đục một lỗ khác.

Cảnh sát lại tiếp tục quay trở lại đúng chỗ cũ và lần này họ rất bực mình. Họ cố gắng sửa lại chỗ hàng rào mà những người kỹ sư Syria vừa gỡ ra. Cảnh sát gào lên trong bóng tối bằng tiếng Anh: Không được vào Hungary bất hợp pháp. Hãy đi đi, chúng tôi không cần các người ở đây. Nếu chúng tôi tóm được các người sẽ bị bắt giữ.

Cảnh sát bắn hơi cay khắp nơi. Những người kỹ sư Syria nước mắt dàn dụa vì hơi cay nhưng vẫn cố gắng cắt những lỗ mới trên hàng rào để giúp những người tị nạn vượt qua. Sau 4h đồng hồ họ giúp khoảng 200 người vượt qua hàng rào kém gai. Khi tất cả nhóm người tị nạn đã qua xong hết rồi, những người kỹ sư Syria nói lời tạm biệt cuối cùng với tôi và họ đi vào trong bóng tối”

(Đoàn Minh Hằng lược dịch)

Tổng hợp một vài ghi chép ngắn

“Chiến tranh giữa các chính khách, lãnh đạo, gây ra đổ máu và sự chết chóc. Nhưng thực ra chiến tranh giữa người và người, ở những nơi không có tiếng súng thì vẫn xảy ra hàng ngày. Chung quy có một nguyên nhân tương đối giống nhau, họ muốn được thể hiện sức mạnh của họ, họ muốn bảo vệ chính kiến, lý tưởng hay chân lý của họ, họ muốn người khác phải sợ hãi trước họ. Nếu như ai đó nói tôi yêu thương nhân loại, tôi ghét đổ máu, tôi ghét chiến tranh, nhưng cũng sẵn sàng chà đạp lên người khác chỉ vì một ý niệm đã đóng đinh trong tâm trí, quyết phải bảo vệ nó đến cùng, nắm chặt lấy bằng mọi giá, thì về bản chất của hai vấn đề là tương đương nhau. Cái ác luôn khởi nguồn từ những nội tâm chật chội và những lý tưởng cứng nhắc.”



“Chúng ta luôn bất lực trước cái đẹp. Bởi vì chúng ta là con người. Chúng ta ai cũng nghĩ mình tốt đẹp nhưng không phải. Chúng ta là con người và vì thế trong mỗi chúng ta tồn tại cả phần tốt và phần xấu. Có những người làm rất tốt việc che đậy đi những phần xấu của mình. Có những người làm rất tốt việc không nuôi dưỡng những hạt mầm xấu. Có những người cảm thấy bất lực vì nghĩ rằng cái đẹp không thể cảm hóa được cái xấu. Nói gì thì nói, chúng ta đừng nói về cái đẹp theo một cách đạo đức giả. Chúng ta cần phải chấp nhận những cái xấu luôn tồn tại và len lỏi vào trong mọi ngóc ngách của cuộc sống, của tâm hồn, luôn là một cuộc chiến. Đọc lời giới thiệu rằng nhà văn Saint-Exupéry là nhà văn của cái đẹp, tôi bỗng cảm thấy mình bất lực trước cái đẹp. Nếu như không có cái xấu, cuộc đời bớt đi nhiều bi kịch, nhưng thiếu đi bi kịch, thì cuộc đời mới nhạt nhẽo làm sao, và tất cả các nhà văn cũng như các nhà khác trở nên thất nghiệp…”



“ Nhiều khi đắm chìm trong âm nhạc, tôi thấy tâm hồn như có chồi non đang nảy mầm. Tự hỏi sao trên đời lại có một vẻ đẹp thuần khiết khiến khi đối diện với nó, lòng người chỉ muốn buông hết gươm giáo. Đó là một vẻ đẹp có một sức mạnh ghê gớm nhưng hết sức dịu dàng. Nó cứ ngấm dần ngấm dần vào bên trong ta khiến những cành cây tham sân si đen ngòm dần dần lả đi, rũ xuống, tơi tả. Có cái gì đó cựa mình trong bóng tối của tâm hồn. Có cái gì đó tựa như là sự hổ thẹn trước cái đẹp. Âm nhạc cứ tràn vào từng ngóc ngách của trái tim, như những dòng suối trong vắt dịu êm.

Viết cũng mang một điều diệu kỳ tương tự. Từng dòng chữ như những ngọn nến thắp sáng tâm hồn trong đường hầm tăm tối của những định kiến, ích kỷ, xấu xa. Người ta chẳng thể viết khi không rõ được khuôn mặt hay tâm hồn mình ra sao trước cái đẹp. Người ta chẳng thể viết khi người ta còn cảm thấy hổ thẹn với chính mình. Bởi thế, viết còn là cách để tâm hồn mình được soi rọi bởi thứ ánh sáng ngập tràn êm dịu của chân thiện mỹ. Bởi thế, mỗi một lần viết là một lần chạm tay vào hạnh phúc. Niềm hạnh phúc khi thấy bóng tối trong tâm hồn mình tự động héo rũ, úa tàn. Không cần đến bất cứ một cuộc chiến đẫm máu nào giữa mình với cái tôi của chính mình.”


 

Đoàn Minh Hằng