KHOẢNG TRỐNG MÀ TÔI PHẢI TỰ ĐIỀN VÀO

Mùa hè đến bằng dấu hiệu bên trong ga Lyon Part-Dieu, ga cửa ngõ của thành phố, đông nghịt người. Người và người với lỉnh kỉnh ba lô túi xách đứng thành từng nhóm, từng hàng, chen chúc nhau trước bảng giờ tầu, tiệm báo và tiệm bánh. Phải khó khăn lắm mới lách được đi xuyên qua ga để sang trung tâm thương mại. Chen giữa đám đông, từng nhóm lính đặc nhiệm chống khủng bố mặc áo chống đạn lăm lăm khẩu súng trên tay vẫn lững thững thả những bước chân. Người đi du lịch hối hả hoặc sốt ruột chờ tầu. Còn những người lính đi lượn lờ bình thản như chẳng có gì phải vội vã. Trong nhóm đó có một người phụ nữ tóc vàng. Chị cuốn tóc lại thành búi dưới chiếc mũ đội lệnh. Những đồng nghiệp nam cao lớn còn lại của chị thường phải cạo tóc thật nhẵn. Họ thường nghĩ gì, khi hàng ngày cầm súng trông có vẻ lượn lờ bình thản đi giữa những đám đông?

Cậu ta nghĩ gì? Cảm xúc của cậu ta thế nào? Tất cả đối với tôi vẫn là một câu hỏi lớn buộc lòng tôi phải tự điền vào những khoảng trống nằm sau những gì tôi thấy bằng mắt. Cậu ta là một nhân vật của tôi, một người đến từ một nước Châu Phi. Năm 18 tuổi, mất cả gia đình vì chiến tranh, cậu ta lánh sang nước láng giềng và đã học nghề sống tại đó được 6 năm. Khi nước láng giếng đó tiếp tục có chiến tranh, cậu cùng một nhóm người thuê thuyền vượt biển đến Châu Âu. Vì thuyền nhỏ mà đông người nên chết máy giữa biển. Sau vài ngày thuyền trôi dạt đến một hòn đảo nhỏ ở Ý và được cứu vớt. Khi được đưa từ đảo vào đất liền, cậu định bắt một chuyến tầu đến Rome thì hóa ra đi nhầm chuyến tầu đến Lyon, ga Lyon Part-Dieu.

Đó là tất cả những gì tôi được biết về cậu trong buổi hẹn đầu tiên vào tháng 11 năm ngoái. Tôi muốn hỏi rất nhiều về cảm giác của cậu ta khi trên biển nhưng cậu ta không phải là một nhà văn nên không thể miêu tả được rõ ràng cho tôi. Việc của tôi là phải tự đặt mình vào tình huống của cậu ta. Cuối tháng 12 năm ngoái tôi muốn hẹn gặp cậu một buổi nữa để trò chuyện kỹ hơn nhưng điều đó là rất khó, cậu luôn tìm cách từ chối. Lần gặp đầu tiên cũng chỉ vẻn vẹn được hơn 1 tiếng. Phải đến tháng 5 vừa qua tôi mới hẹn gặp cậu được lần 2. Chúng tôi thỏa thuận cậu sẽ kể cho tôi nghe đoạn từ việc lạc đến ga Lyon Part-Dieu cách đây 4 năm, cho đến nay cuộc đời cậu đã như thế nào. Tôi muốn hỏi về cảm giác của cậu và những người tị nạn về cuộc bầu cử ở Pháp vừa qua.

Nhờ cậu, tôi biết được vài tổ chức trong thành phố hiện đang hỗ trợ và giúp đỡ người tị nạn rất hiệu quả. Hóa ra vào thời điểm tháng 11 năm ngoái gặp cậu, cậu đang ở một địa điểm tập trung dành riêng cho người tị nạn đến ngủ vào buổi tối. Tức là không có nhà. Ban ngày sẽ đi lang thang khắp thành phố, các bữa ăn được cung cấp bởi một tổ chức xã hội, và tối về ngủ tập trung tại một địa điểm. Vì từng quen 2 người đến từ Calais hồi năm kia mà hai người này đều có nhà ở nên tôi cứ nghĩ cậu này cũng có nhà cửa nhưng hóa ra không phải. Trong 4 năm qua cậu không được cấp giấy tờ vì nước đầu tiên cậu đặt chân đến Châu Âu là Ý nên họ buộc cậu phải quay về Ý. Cậu bắt đầu đến các trung tâm học tiếng Pháp được điều hành bởi một nhóm tình nguyện viên từ cách đây 2 năm. Và bắt đầu được một gia đình cho mượn nhà cách đây vài tháng. Hiện ở Lyon có 1 tổ chức kêu gọi các gia đình hỗ trợ nhà ở cho người tị nạn và cậu là một trong những người may mắn được cho mượn một căn phòng nhỏ rộng khoảng 30m2. Kết thúc cuộc sống ban ngày đi lang thang khắp thành phố và đêm về ngủ tập trung tại một khu trại.

Nhìn cậu, tôi không thấy gì đằng sau khuôn mặt ấy. Cậu da mầu nhưng nụ cười lúc nào cũng sáng ngời, bình thản. Tôi hỏi cậu nghĩ gì, cậu cảm thấy gì? Cậu hỏi, thế chị nghĩ tôi sẽ nghĩ gì, tôi sẽ cảm thấy gì trong hoàn cảnh của tôi? Đấy vẫn luôn là khoảng trống mà những người viết như tôi phải tự điền vào. Không phải ai cũng có khiếu kể chuyện. Không phải ai cũng sẵn lòng muốn kể chuyện.

Thành phố đang vào mùa hè. Ở những đài phun nước công cộng nơi chúng tôi hay ra dạo chơi vào những chiều hè, từ năm nay, bắt đầu có những nhóm trẻ da mầu đùa nghịch và bơi trong những hồ nước nhân tạo có đài phun nước đó. Điều mà những người dân sống lâu năm trong thành phố không ai làm, vì muốn bơi họ sẽ đến hồ bơi. Tôi len qua ga trở về nhà. Trên chuyến tầu có hai đứa trẻ da mầu ăn mặc lôi thôi đứng trò chuyện với nhau ở gần cửa. Tôi ngắm nhìn kỹ chúng. Khuôn mặt chúng không biểu lộ cảm xúc gì. Trò chuyện một lúc chúng nhin ra cảnh vật bên ngoài và khe khẽ hát. Chúng đang nghĩ gì, chúng cảm thấy thế nào? Đấy là khoảng trống mà tôi phải tự điền vào.

Đoàn Minh Hằng

Ảnh giải nhất trong cuộc thi ảnh báo chí năm 2016 của tác giả Sergey Ponomarev. Ngày 16.11.2015 những người tị nạn cập bến Skala trên đảo Lesbos, Hy Lạp.

Advertisements

Công dân toàn cầu

Lời bài hát Đoàn Minh Hằng dịch từ “Citoyen Du Monde” của ban nhạc HK et les Saltimbanks. Bài này nghe nhạc thôi đã thấy hay không ngờ dịch lời xong thấy thật ý nghĩa. Video dưới đây được một tổ chức tình nguyện ở Calais thực hiện, lồng những hình ảnh chụp và quay tại trại tị nạn này cùng bài hát “Citoyen du Monde”. Cả nhạc, cả lời, cả ảnh đều xúc động.


“Tôi không có quốc ca, không quê hương, không tổng thống. Tôi chẳng có quân đội nào ngoài những người đấu tranh cho tình yêu, bất chấp luật lệ của đồng tiền. Tôi không có ai để bóc lột, cũng chẳng giầu để mở tài khoản riêng. Tôi không có lãnh thổ để bảo vệ và chống lại người nghèo đến từ khắp nơi trên thế giới. Thà đón nhận sự chết vì đói lả cùng nhau còn hơn là sống trong giầu sang, chăn ấm nệm êm khi những người khác chẳng có gì.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Có những người nước ngoài tốt, mà bạn đón tiếp bằng những cánh tay rộng mở. Và cũng có những người xấu, mà bạn sẽ rượt đuổi khi anh ta vượt qua biên giới. Có những cái tốt, sẽ có ích cho bạn. Và cũng có những cái xấu, mà bạn không muốn nhìn thấy nó đến với quê hương bạn chút nào. Nếu bạn kiếm tìm bạo lực, hãy đến nơi mà chúng ta nói về tiền và dầu thô. Nhưng nhất định đừng kiếm tìm lão cảnh sát trưởng. Tôi đã bắn hắn khi hắn ta nói với tôi rằng hắn chỉ bảo vệ người giầu.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Nếu phần của bạn không đủ bạn sẽ giành lấy phần của người khác mà không cần phải đánh nhau. Thế giới này đầy những kẻ yếu thế mà bạn dễ dàng hạ gục. Hãy nhìn tất cả những đường biên giới chỉ có những vết sẹo sẫm mầu. Đó là những vết thương chưa lành từ những cuộc chiến xưa, là tàn tích của những sự hy sinh vô nghĩa. Hàng triệu người lính đáng thương đã bị gửi ra chiến trường và chết. Trong khi ở những nơi ấm áp những tướng lĩnh ăn mừng chiến thắng với rượu champagne.

Chỉ có một ước mơ mà tôi hằng theo đuổi, là câu nói duy nhất luôn vang vọng mãi trong tôi : Vượt trên cả những đường biên giới, Trái đất này phải là của tất cả hoặc chẳng thuộc riêng ai.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.”

Lớp học ngoài trời tại Paris, tình nguyện viên dạy học cho người nhập cư

Đây là phóng sự ảnh được thực hiện trong những khoảnh khắc xuất thần bởi Eric Coquelin, một nhiếp ảnh gia và cũng là một tác giả gắn bó với chủ đề tiến trình dân chủ. Ông tình cờ đi dạo trên quảng trường Bataille Stalingrad vào thời điểm một lớp học tiếng Pháp đang diễn ra. Lớp học này do một tình nguyện viên thuộc tổ chức BAAM (phòng tiếp nhận và giúp đỡ người nhập cư) đảm nhiệm. Các bức ảnh khắc họa những gương mặt chứa đựng đầy sự ngạc nhiên tò mò trong lớp học, mặc dù chính những những gương mặt này đã từng chứng kiến sự khủng khiếp kinh hoàng của chiến tranh. Những cú bấm máy táo bạo, đi ngược lại mọi định kiến đã từng nhằm vào những người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới.

Kèm theo phóng sự ảnh, nhiếp ảnh gia viết một lá thư chân tình tới người giáo viên tình nguyện.

“Gửi anh,
Chúng ta không biết nhau và tôi không biết liệu một ngày nào đó chúng ta có thể được gặp lại nhau hay không. Mặc dù tôi biết nơi chúng ta có thể gặp lại nhau, anh và các bạn anh, những tình nguyện viên tại tổ chức BAAM dạy tiếng Pháp cho người nhập cư, đó là Quảng trường Bataille-de-Stalingrad, Paris…Tôi đã đến thăm, không một tiếng động, trường học ngoài trời của anh và tôi đã dừng lại trong “lớp” của anh. Một cảm giác xúc động mạnh…Lá thư và những bức ảnh này xin được gửi tới anh như một lời cảm ơn và sự khích lệ.
Eric Coquelin”

BAAM là một tổ chức được thành lập vào năm 2015 bởi những luật sư, giáo viên, nhà nghiên cứu, nhân viên xã hội, sinh viên, những công dân bình thường muốn đóng góp vai trò trong việc hỗ trợ người tị nạn ở Paris. Để chống lại sự bài ngoại và sự thờ ơ, mỗi người đều có những đóng góp riêng trong lĩnh vực chuyên môn của mình bằng cách trực tiếp tham gia tại hiện trường. Những tình nguyện viên giữa các trại tị nạn hay giữa các bãi tập trung, là sợi dây liên kết nhân đạo giữa người dân thành phố và những người tị nạn trở về tay trắng từ những cuộc chiến tranh, những cuộc thảm sát, những cuộc thảm họa sinh thái.

“Chúng tôi đang làm việc với tất cả những nỗ lực để việc đón tiếp người tị nạn, những người đang xin hồ sơ tị nạn và những người không có giấy tờ tại Pháp được tốt hơn: một sự đón tiếp trong sự tôn trong quyền và nhân phẩm của họ.”

Đoàn Minh Hằng dịch

Ngọc Anh hiệu đính

“Hy vọng một cuộc đời mới”

Bức ảnh “Hy vọng một cuộc đời mới” của Warren Richardson đoạt giải nhất giải ảnh báo chí thế giới trong hạng mục Spot News. (http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2016) Bức ảnh được chụp vào lúc 3h sáng ngày 28/8/2015 tại biên giới Serbia-Hungary. Người đàn ông và đứa trẻ này nằm trong dòng người đang cố gắng vào Hungary trước khi biên giới bị đóng cửa hoàn toàn.

Richardson là nhiếp ảnh gia nghiệp dư người Úc, 47 tuổi, hiện đang sống ở Budapest. Anh đã ở trại với người tị nạn ở vùng biên giới này trong suốt 5 ngày. Có một nhóm khoảng 200 người tới và bắt đầu di chuyển dưới những hàng cây dọc hàng rào kẽm gai. Họ đưa trẻ em và phụ nữ sang trước sau đó đến đàn ông.

Tác giả bức ảnh kể lại:

“Tôi phải theo họ suốt 5h đồng hồ và chúng tôi chơi trò đuổi bắt với cảnh sát suốt đêm”. Khi chụp bức ảnh này cũng là lúc tôi kiệt sức. Lúc đó vào khoảng 3h sáng và tôi không thể sử dụng đèn flash vì cảnh sát sẽ phát hiện. Vì vậy tôi chỉ sử dụng được ánh sáng của mặt trăng.

Trong vòng 5 ngày ở biên giới tôi chứng kiến khoảng 20,000 Syria, Iraq, Afghanistan, Africa, Bangladesh, Iran and Nepal. Có đàn ông, phụ nữ, trẻ em, người tàn tật, người bệnh tật, tất cả với những câu chuyện họ đến từ đâu và họ muốn đến đâu.

Một đêm đặc biệt mà tôi sẽ không thể nào quên. Một nhóm người Syria ẩn mình giữa những cây táo vùng biên giới Serbian và Hungary với thử thách phải vượt qua hàng rào kẽm gai ngăn cách giữa hai biên giới này. Trong nhóm có khoảng 10 người kỹ sư đã tạo được một lỗ hổng để chui qua, và vì thế họ có thể đưa được thật nhiều bạn bè, người thân của mình vào Hungary.

Cảnh sát tuần qua tuần lại vì thế mỗi khi cảnh sát đến gần thì những người kỹ sư Syria phải bịt lỗ lại và dòng người ngừng việc di chuyển. Những khi cảnh sát đi khỏi họ lại phải đục một lỗ khác.

Cảnh sát lại tiếp tục quay trở lại đúng chỗ cũ và lần này họ rất bực mình. Họ cố gắng sửa lại chỗ hàng rào mà những người kỹ sư Syria vừa gỡ ra. Cảnh sát gào lên trong bóng tối bằng tiếng Anh: Không được vào Hungary bất hợp pháp. Hãy đi đi, chúng tôi không cần các người ở đây. Nếu chúng tôi tóm được các người sẽ bị bắt giữ.

Cảnh sát bắn hơi cay khắp nơi. Những người kỹ sư Syria nước mắt dàn dụa vì hơi cay nhưng vẫn cố gắng cắt những lỗ mới trên hàng rào để giúp những người tị nạn vượt qua. Sau 4h đồng hồ họ giúp khoảng 200 người vượt qua hàng rào kém gai. Khi tất cả nhóm người tị nạn đã qua xong hết rồi, những người kỹ sư Syria nói lời tạm biệt cuối cùng với tôi và họ đi vào trong bóng tối”

(Đoàn Minh Hằng lược dịch)

[Tha hương] Phần 2: “Sẽ không đủ giấy cho em để viết về nỗi buồn”

Mariem, 48 tuổi, tị nạn chính trị, đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, quốc tịch Armenia, đã đến Pháp 14 năm, li hôn và hiện đang sống cùng các con đã lớn.

****
“Chúng ta vẫn có thể mỉm cười với những vết sẹo trên khuôn mặt”, “Tất cả chúng ta đều chung sống với những vết sẹo của mình, nhưng điều đó không thể ngăn cản chúng ta hạnh phúc”

Đó là câu trả lời phỏng vấn trên đài France 2 của ông Grégory Reibenberg, chủ quán La Belle Équipe, quận 11, Paris, người “sống với 20 cái chết bên trong bản thân mình”(*) từ khoảnh khắc định mệnh 21h36 phút ngày 13.11.2015 khi những tên khủng bố nã súng vào quán. Hai phút, 20 người chết. Trong đó có Hodda, vừa là bạn từ 15 năm nay vừa là người quản lý La Belle Équipe. Trong đó có Djamila, một phụ nữ đạo Hồi, vợ cũ và mẹ của con gái ông. Trong đó còn có những người bạn thân, đối tác, nhân viên vì đó là khoảnh khắc sinh nhật của Hodda đang được tổ chức ngay trên thềm phía trước quán.

Và những người khách hàng đến La Belle Équipe để tận hưởng khoảnh khắc thư giãn cuối tuần. La Belle Équipe được mở cửa trở lại vào ngày đầu tiên của mùa xuân năm sau. Một năm sau sự kiện ngày 13 tháng 11, Grégory Reibenberg ra mắt cuốn sách mang tên Une Belle Équipe, viết về những ngày tháng khó khăn sau thảm kịch và làm thế nào để vượt qua nó.

“Khi còn nhỏ tôi vẫn thường tự hỏi tại sao ông bà tôi từ chối trò chuyện công khai về những gì họ thấy trong chiến tranh, các trại tập trung, cái chết, những nỗi kinh hoàng. Bây giờ tôi đã hiểu tại sao. Tôi cũng không muốn. Tôi không muốn, Địa ngục không phải là một nơi chúng ta ghé thăm lại mà không phải trả một cái giá nào.”

Trích Grégory Reibenberg từ cuốn “Une Belle Équipe”

15350688_10207051309352210_723452495873907023_n
***
Tôi quen Mariem trên chuyến xe bus buổi tối từ Paris về Lyon hồi giữa tháng 11. Paris một năm sau khủng bố để lại trong tôi nhiều xúc cảm. Không thể nhớ hết số lần tôi từng đến Paris, nhưng những cuộc tấn công đã như lát cắt chia cách tôi với Paris khiến những cuộc viếng thăm sau này càng trở nên vội vã.

Một năm sau khủng bố, nước Pháp đang già nua cũng trở nên dễ bị tổn thương hơn. Nhưng trên bề mặt của cảm giác về một cuộc sống bớt tự do, sự phân biệt chủng tộc lên cao, đảng Cực hữu thắng thế…vẫn có ngày càng nhiều người Pháp đặc biệt là giới trẻ tham gia tình nguyện trong quân đội, tổ chức chữ thập đỏ hoặc những tổ chức giúp đỡ người nhập cư, tị nạn.

“Vâng, kể từ sau những cuộc khủng bố, em thấy góc nhìn về cuộc sống của mình bắt đầu thay đổi.”

Tôi nói với Mariem khi ngồi đối diện với chị trong nhà hàng lúc xe bus dừng lại nghỉ giữa đường. Bóng tối và gió lạnh bên ngoài khiến tôi và chị trở nên thân thiết hơn. Khi ở trên xe chị ngồi trước tôi một hàng ghế. Nghe chị trò chuyện với người lái xe tôi biết chị không phải là người Pháp. Sau khi suy nghĩ, tôi quyết định với tay lên hàng ghế trên hỏi chị. Tôi không có thói quen bắt chuyện giữa đường. Trên chuyến xe bus đường dài đến Paris và trở lại, tôi đã có thời gian để suy ngẫm kỹ hơn về nhiều điều. Việc tình cờ gặp Mariemà khoảnh khắc tôi bắt chuyện với chị đánh dấu những quyết định quan trọng trong tôi. Khi đó, tôi nghĩ, mình cần phải viết về đề tài tha hương, câu chuyện về những người nhập cư, tị nạn tại Pháp.

Mariem nói “Cuộc sống với chị thật tươi đẹp và chị yêu cuộc sống, thế còn em?”

“À thì…”, ngay lập tức thật khó diễn đạt được hết những điều tôi đã suy nghĩ rất sâu trên những chuyến tầu ngang dọc Paris. Nếu tôi nói với chị lúc này, em thấy cuộc sống rất tươi đẹp, thì tôi muốn kể cả về một cuộc hành trình khi vừa đi hết một vòng quay của sự trải nghiệm. Chúng ta chỉ có thể nói về bình an một cách sâu sắc khi chúng ta vừa trải qua những trạng thái bất an. Từ lúc gặp chị trên xe bus cho đến hôm sau này tại quán cafe, tôi thấy chị không ngớt lời nói về sự tươi đẹp của cuộc sống. Tôi tin chị nói thật từ tận đáy lòng và xúc cảm của mình. Bởi khi nói chuyện nét mặt chị rạng ngời. Mầu son hồng làm nụ cười trên môi chị thêm tươi tắn. Trên gương mặt của một người phụ nữ đã đi qua gần nửa cuộc đời có vẻ đầy sóng gió, với những nét sắc sảo ở ánh mắt và đường môi, tôi không kiếm tìm thấy sự muộn phiền lo âu nào.

Xong vì chỉ gặp chị trong một thoáng của cuộc đời, nên tôi thấy chị như một bài thơ ngắn, ngôn từ ở đây, nhưng cả cuộc đời nằm ở phía sau nó. Còn tôi, tôi luôn là một đoạn văn dài rườm rà dễ hiểu. Những điều làm tôi từng lo âu chỉ là những điều giản đơn, có thể nói ra một cách dễ dàng, hơn phần cuộc đời mà chị không muốn nói về. Vì vậy khi viết về chị tôi thấy khó hơn so với những nhân vật khác, những người đã quen từ lâu hoặc có những buổi nói chuyện dài hơn. Nhưng tôi muốn chọn chị để mở đầu cho những nhân vật khác sau này.


Nửa đêm mới về đến Lyon và chúng tôi không kịp chào nhau khi xuống xe. Tôi tạm coi như cuộc gặp gỡ giữa tôi và chị kết thúc mặc dù chúng tôi có trao đổi điện thoại và hẹn nhau. Chị chỉ ở Lyon một tuần với con rồi quay lại Paris với một đứa con khác. Có điều gì đó thật dịu dàng trong tôi khi mới quen một người bạn dễ mến mà lâu rồi tôi chưa có dịp trò chuyện với ai gần gũi như vậy, nhưng đồng thời lại có gì đó đau ở trong lòng. Cảm giác song hành này tôi từng có. Đó là vào thời điểm tôi vừa kết thúc khóa học, tìm được việc làm, tìm được nhà mới và trùng lặp với việc một kẻ nào đó đã phá cửa nhà cũ để ăn trộm. Khoảnh khắc mở cửa bước vào nhà thấy mọi thứ bị lục tung lên khiến tôi sững sờ. Việc mất trộm không quan trọng bằng việc một ai đó đã đột nhập. Nó làm ta mất mát một niềm tin nào đó trong cuộc sống, chẳng hạn như niềm tin về sự bình an và sự an toàn, nhất là vào thời điểm nước Pháp đang phải chịu những cuộc tấn công không biết trước. Cảm giác được và mất trong cuộc đời đến cùng một lúc khi đó khiến tôi có một trải nghiệm khó quên. Tôi cứ cúi đầu xuống, chẳng ra vui, chẳng ra buồn, chỉ thấy ngậm ngùi.

Gặp Mariem xong tôi cũng có cảm giác như vậy. Tôi tự hỏi mình đã làm cái quái gì vậy, khi đi nói chuyện về khủng bố và vụ trộm với chị. Tôi sợ tôi làm chị sợ. Tôi sợ tôi sẽ làm chị mất niềm tin giữa con người với con người. Tôi sợ chị khép cửa như tôi từng khép cửa. Vụ trộm đã khiến tôi sống trong hoài nghi và khép mình với những người xung quanh, không có lý do gì, chỉ một lý do về nỗi sợ hãi cứ lớn dần lên trong lòng.

Nhưng trên chuyến xe bus từ Paris trở lại Lyon, tôi đã không còn khép cửa. Tôi cảm thấy sự ăn mòn bản thân giống như xây những bức tường gạch quanh mình và tôi cần phải viết để phá những bức tường quanh mình đổ xuống. Ngay sau hôm gặp Mariem, tôi gọi điện cho hàng loạt những người bạn của mình và đặt lịch hẹn gặp. Ý tưởng về chủ đề những người nhập cư của tôi nhen nhóm từ hồi đầu năm, bị đóng băng kể từ khoảnh khắc tôi đẩy họ ra khỏi cuộc đời mình. Bấy lâu tôi mang trong lòng nỗi tự ti và hổ thẹn ghê gớm, bởi vì tôi hiểu được thế nào là sự phân biệt chủng tộc trong chính bản thân nội tâm của mình. Trên mạng họ nói về Trump, về Le Pen, còn tôi thì im lặng trong cơn hoảng sợ của mình. Những người tôi coi là bạn, những người tôi quen vui vẻ cho tôi một cuộc hẹn. Có những người trách tôi vì sao bấy lâu không liên lạc. Vì thế tôi gọi điện đổi cuộc hẹn của mình với Mariem sớm hơn dự định và đặt trước những người khác. Và tôi đã gặp lại Mariem vào một buổi sáng cuối tuần đầy nắng đẹp, bên ngoài của một quán cafe cạnh ga chính của thành phố. Dưới đây là đoạn ghi chép lại những gì Mariem nói với tôi:

“Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu nước Pháp. Nước Pháp đã cho tôi một đời sống tốt và sự dân chủ, tự do. Ở Pháp có nhiều người tốt luôn giúp đỡ những người nghèo. Họ cho đi quần áo, tiền bạc, thức ăn, tất cả mọi thứ… Nhưng có một điều tất cả mọi người phải nhớ rằng, chúng ta cần phải cố gắng trong cuộc sống. Khi chúng ta cố gắng mọi khó khăn đều không thành vấn đề. Cho dù bạn đến từ quốc gia nào, bạn thuộc quốc tịch nào, bạn là ai, khi bạn cố gắng, bạn đều đạt được mọi thứ bạn mong muốn trong cuộc sống.

Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu mỗi ngày. Tôi yêu ngày hôm qua, hôm nay và cả ngày mai chưa đến. Tôi yêu mỗi tháng. Tôi yêu mỗi mùa. Tôi yêu mỗi năm. Tôi yêu ánh mặt trời. Tôi yêu những hàng cây. Tôi yêu mầu xanh của cây cỏ. Em nhìn kìa, ở đằng kia có một con chim. Một con chim nhỏ xíu thật là dễ thương. Khi nó hót, chúng ta có thể hiểu. Khi chúng ta hiểu được mọi thứ, chúng ta đều cảm thấy hạnh phúc.

Không, tôi không muốn kể về những câu chuyện trong quá khứ. Cuộc sống của tôi ở Thổ Nhĩ Kỳ ra sao? Vì sao tôi đến đây? Tôi cảm thấy hài lòng khi sống ở đây. Cần phải biết cố gắng. Khi em nỗ lực, em sẽ tìm được sức mạnh từ bên trong. Ở đây, sức mạnh của em nằm ở đây.

Cuộc sống này tươi đẹp. Dù ở đây, ở Việt Nam hay ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng đều như vậy. Con người ở đâu cũng vậy, có người tốt, có người xấu. Không phải tất cả mọi người Pháp đều tốt và không phải tất cả mọi người nhập cư đều xấu. Những người ác không quan trọng. Mình bỏ đi. Còn lại với tất cả mọi người, mình yêu thương và tôn trọng, mình sẽ nhận lại được như vậy.

Mình cần phải biết hài lòng trước mọi điều mình làm, mọi điều mình sống.

Không, tôi không muốn nói chuyện về chính trị vì đó là một câu chuyện khác. Tôi không muốn nói về điều đó.

Nếu tôi giải thích cho em thế nào là nỗi buồn, em sẽ không có đủ giấy để viết về nỗi buồn đâu. Nghe này, quyển sổ này không đủ để cho em ghi chép về nỗi buồn. Tôi không muốn không nói về nó. Không tồn tại nỗi buồn. Tại sao lại không tồn tại nỗi buồn. Bởi vì tôi không muốn nhớ về nó.

Không, tôi không sợ gì cả. Tôi không sợ chết. Chúng ta ai sinh ra rồi cũng chết đi. Có ai sinh ra để sống mãi đâu. Tại sao chúng ta phải sợ. Đó là lẽ tự nhiên của cuộc sông

Hãy bỏ nỗi sợ hãi đi. Chúng ta không thể sống với nỗi sợ hãi. Những chuyện không may đều sẽ xảy ra với tất cả mọi người. Chúng ta không thể biết trước mọi chuyện. Nhưng tôi không tôi không bao giờ sợ hãi. Đó chỉ là những ý tưởng trong đầu thôi. Chúng ta sợ hãi giống như chúng ta đang sống mà đã chết rồi.

Hôm qua chúng ta tình cờ gặp nhau trên xe bus. Chúng ta đã trò chuyện với nhau vui vẻ. Nhưng đó là chuyện của ngày hôm qua. Ngày hôm qua đã chết rồi. Hôm nay chúng ta gặp nhau là câu chuyện của hôm nay. Hôm nay thời tiết rất đẹp. Nắng rất đẹp.

Không có ai có thể thay đổi cuộc sống của chúng ta. Chỉ có chúng ta mà thôi. Tại sao tôi phải thay đổi khi có những chuyện xấu xa xảy ra xung quanh chúng ta. Chẳng ai có quyền thay đổi gì. Không, chỉ trừ chứng ta.

Ai đó đến nước Pháp và lấy đi mất việc làm của người Pháp ư? Không, chẳng ai lấy của ai gì cả. Dù bạn là ai nếu bạn cố gắng bạn có thể tìm được điều mà bạn muốn. Không phải chia rạch ròi ra ai là người Pháp, ai là người nhập cư.

Ai nghĩ gì đó là việc của họ. Em cứ thẳng bước mà tiến. Tôi không cảm thấy khó khăn gì vì tôi có tâm hồn rộng mở và tôi yêu cuộc sống. Khi tôi tích cực và nỗ lực sống, thì việc tôi là ai, đến từ nơi nào, điều đó không còn quan trọng nữa.”

(*) chú thích “Tôi có 20 cái chết bên trong mình và tôi không thể cử động được” là câu nói của Grégory Reibenberg

(còn tiếp)