Viết hàng ngày

Bài viết cũ từ 24/7/2017

Những gì tôi đang viết đây, dù có đầu tư suy nghĩ và cân nhắc trước mỗi lời viết ra, nhưng vẫn chỉ đang nằm ở bề mặt. Bề mặt ở đây không phải nói về mức độ nông sâu của sự chân thành. Ý tôi muốn nói rằng nó chưa thực sự được đầu tư về mặt thời gian và chất xám. Tôi nghĩ nếu thực sự đầu tư cho viết, thì là phải đi xuống thêm một hai tầng sâu bên phía dưới nữa. Kiểu viết xong phải mệt nhoài đi vì lao động trí óc nặng hơn. Ở đây, tôi chỉ đơn thuần viết nhanh những gì tôi nghĩ.

Vì sao tôi viết?

Continue reading “Viết hàng ngày”

Advertisements

NỞ RA MỘT BÔNG HOA KHÔNG BIẾT TỪ ĐÂU CỘI NGUỒN

Công việc viết lách khiến đầu óc tôi chẳng bao giờ nghỉ ngơi, kể cả trong các kỳ nghỉ hè đi du lịch xa. Tôi đọc và viết bất kể giờ giấc, trừ thời gian cho gia đình hoặc vài việc lặt vặt kiếm thêm thu nhập. Mỗi buổi sáng tỉnh giấc tôi biết mình cần phải đọc gì. Tôi có một danh sách khá dài cho việc đọc. Tôi biết rõ các kế hoạch đọc của mình, những vấn đề mình cần tìm hiểu. Nhưng “viết gì hôm nay?”, vẫn luôn là một câu hỏi vào mỗi sáng.

Tôi không còn muốn viết về mình, tôi đã đủ hiểu bản thân mình. Giai đoạn này tôi tự đặt cho mình mục tiêu: hành động nhiều hơn suy tư, quan tâm đến thế giới bên ngoài nhiều hơn cái tôi cá nhân của mình, viết về thế giới xung quanh nhiều hơn viết về bản mình, đề cao tính hiệu quả của công việc, khả năng quản lý và kết quả cuối cùng.

“Tôi có thể giúp được gì cho thế giới?”, đó là điều tôi vẫn luôn trăn trở, thậm chí đó là điều mà tôi luôn muốn hướng tới. Từ “thế giới” ở đây, nên hiểu theo nghĩa thế giới ở bên ngoài tôi. Khi nào những gì tôi viết, không chỉ có ích cho riêng tôi, mà còn có ích cho 5 người, 10 người, 100 người…đó sẽ là điều mang lại hạnh phúc cho tôi. Có ích ở đây nghĩa là, người đọc không nhất thiết trở thành bạn của tôi, dành cho tôi những lời khen có cánh, nhất là đừng ai trở thành fan của tôi, nhất là đừng ai xin chữ ký của tôi…

(Cho dù tôi không đến mức quá giỏi để trở thành người nổi tiếng nhưng cứ hình dung ra cảnh lỡ ra mình trở nên nổi tiếng tôi lại cảm thấy ngại, thậm chí còn thấy sợ. Tôi thực sự không đủ thời gian và sức lực để trở thành người của công chúng. Tôi rất ngại phải đối đãi xã giao với tất cả mọi người theo kiểu có đi có lại, làm bạn với thật nhiều người, làm hài lòng với tất cả mọi người để chờ họ chụp ảnh bìa sách của tôi đăng lên mạng, để viết những lời khen tặng cho những gì tôi đã viết…)

Có ích chỉ cần là, khi đọc những gì tôi viết xong, bạn cảm thấy ở trong lòng mình, có một bông hoa nhỏ xinh vừa nở hay một ngọn nến ấm áp vừa được thắp lên, một điều gì đó đang ẩn sâu trong bạn được khơi gợi, một câu hỏi được khởi lên khiến bạn phải kiếm tìm. Có thể tôi biết về những tín hiệu đó thông qua biểu tượng like trên facebook. Nhưng cũng có thể tôi không cần phải biết tới điều đó. Nó không thực sự quan trọng. Khi ta đã trao đi một điều gì đó, vì những người xa lạ hơn vì bản thân mình, ta chỉ cần tung mình bay lên như những cánh hoa bồ công anh, lặng thầm đậu xuống một nơi nào đó không biết trước và lặng thầm từ đó lại nở ra một bông hoa. Từ bông hoa đó, lại có trăm nghìn cánh hoa bồ công anh, bay đi trong gió, rơi xuống đất, lặng thầm nở ra một bông hoa không biết từ đâu cội nguồn.

Đoàn Minh Hằng

Viết về viết

Nếu ngồi cộng trừ nhân chia các con số, người ta có thể cảm thấy nắm chắc được một thứ gì đó. Nó rõ ràng, rành mạch, cân đong đo đếm thiệt hơn được. Nhưng sáng tạo thường dẫn đến một kết quả mơ hồ. Người ta không biết mình sẽ đi đến đâu, cái đích còn xa hay không, lỡ không thể nắm bắt được một kết quả gì thì sao. Đối với một số các sản phẩm sáng tạo hữu hình, ít ra bạn có thể nhìn thấy nó sau vài giờ loay hoay, vài tuần loay hoay, nhưng với viết, nhiều khi nó vẫn là con đường vô vọng. Cho nên số người dấn thân vào con đường sáng tạo không nhiều. Và những người dấn thân vào con đường viết là những người hết sức dũng cảm.

Tuy nhiên, sự sáng tạo, và khám phá, tạo ra một sản phẩm nào đó, có thể để lại một giá trị nào đó bền vững hơn cho xã hội chăng? Hay là sự vận hành liên tục theo dòng chảy cuộc sống kia, những thứ có thể cân đong đo đếm được, mới thực sự là cuộc sống? Phải, nó chính là cuộc sống đó chứ đâu, nóng hổi, sôi động, thực tế, hỉ nộ ái ố đủ cả. Nếu không có những điều đó, liệu cuộc sống có còn là cuộc sống nữa hay không?

****

Mình vẫn cảm thấy nếu sống chỉ để kiếm tiền, chỉ để có tiền, nó vẫn không thực sự là cuộc sống mình mong muốn và nó rất vô nghĩa. Sự vô nghĩa làm cho con người ta cảm thấy thờ ơ với mọi sự, sống bớt sâu sắc đi. Mình vẫn là người của sách vở, của lý tưởng. Thực ra khi lao vào cuộc sống trần trụi, mưu sinh mình mới hiểu rằng thế giới sách vở của mình cũng rất tẻ nhạt, nó có gì đó rất nhiều lý thuyết, rất nhiều thứ không có được từ những sinh động ngoài cuộc sống kia. Nhưng cuộc sống ngoài kia lại trần trụi quá và không có những thứ sâu sắc như trong sách vở. Cho nên, mình nghĩ, một cuộc sống tốt nhất là ta cân bằng được cả hai thế giới đó. Cần phải có những sự vận động, những sự biến đổi khôn lường, những sự hời hợt, những sự nghịch lý và phi lý, tưởng chừng là như vậy đấy, nhưng lại rất ĐỜI. Và cần phải có những lý tưởng, sự sâu sắc, sự tưởng tượng, sự sáng tạo, những điều mà ngoài cuộc đời chúng ta rất khó thấy.

Không, chính những cái này tốt cho viết. Một con buôn mãi chỉ là một con buôn. Những bươm chải của đời sống vì tiền sẽ làm cho một con buôn mãi chỉ là một con mụ đàn bà ngồi xỉa tiền và ngày ngày chả biết gì ngoài tiền. Thậm chí có những người bán cả lòng tự trọng, chấp nhận bị xỉ nhục, chấp nhận gian trá, hoặc có những người dùng mọi thủ đoạn để có tiền. Hoặc có tiền rồi thì đến giai đoạn khoe tiền. Một người viết mãi chỉ là một người viết ra những điều lý thuyết, lý tưởng sách vở nếu không có sự soi rọi và sinh động từ kinh nghiệm đời sống thực tế ùa vào…

****

Có một lần tôi quan sát mặt trăng bằng kính thiên văn. Bề mặt của mặt trăng qua ống kính thiên văn toát ra một thứ ánh sáng kỳ diệu, trong suốt, thanh khiết và êm dịu. Ta có thể nhìn thấy rõ cả những mảng đốm li ti lồi lõm trên bề mặt tưởng chừng như trơn bóng ấy. Những chi tiết đó rõ nét đến mức kinh ngạc. Tuy nhiên, chỉ sau vài chục giây bạn sẽ phải chỉnh lại ống kính nếu muốn quan sát tiếp. Vì mặt trăng chuyển động.

Tôi bắt đầu tìm hiểu về thiên văn học vì muốn mở rộng tầm suy ngẫm của mình về cách vận hành của sự vật, thế giới. Muốn tìm hiểu những cái bao la như thế có sự liên quan nào đến những quy luật trong cuộc sống hoặc những lý giải trong đời sống nội tâm của con người hay không. Trong rất nhiều những bài viết tôi không hiểu mấy thì cũng tìm đọc được những bài tôi rất tâm đắc. Tất cả những cái xa lạ, cao siêu, kỳ bí khó hiểu, nếu quy được về gắn liền với cuộc sống và đời sống nội tâm, tôi đều rất thích.

Ví dụ, có một bài về không gian 11 chiều và không gian 4 chiều, Stephen Hawking đã chỉ ra rằng :”Trong mô hình vũ trụ này, cùng lúc tồn tại vô số những con người khác nhau trong một con người. Và cùng lúc, tất cả thông tin về vũ trụ ở mọi thời đại đều hiện hữu. Vì thế, hiện tượng “linh cảm” có thể giải thích bằng việc một con người nào đó trong bạn đã trải nghiệm điều mà bạn sẽ trải qua, và mách bảo cho bạn biết trước điều đó.

Còn trong một bài viết “Thiên văn học không đẹp chỉ bầu trời” đã trích dẫn một câu tôi vô cùng yêu thích của toán học nổi tiếng người Pháp Jules Henri Poincaré: “Thiên văn học là hữu ích vì nó nâng chúng ta lên cao hơn chính bản thân mình; nó hữu ích bởi vì nó to lớn; … Nó chỉ cho chúng ta thấy cơ thể con người nhỏ bé như thế nào, còn tâm trí thì vĩ đại ra sao khi mà trí thông minh có thể ôm trọn lấy toàn bộ cái mênh mông rực rỡ, nơi cơ thể chỉ là một cái chấm đen mờ nhạt, và tận hưởng sự im lặng hài hòa của nó.

****

Văn của tôi chân thành nhưng thiếu thứ ánh sáng lấp lánh. Tôi đã cố gắng kiếm tìm nó nhưng không thấy. Đôi lúc tôi tự hỏi, mình đã thực sự kiếm tìm chưa. Song càng viết tôi càng nhìn rõ văn mình, thứ mà chính tôi cũng không dám gọi là văn, chỉ dám gọi là những ghi chép ngắn. Nó là thứ viết lách dài dòng, không biết cách che đậy, bộc tuệch. Nó lúc nào cũng rất đỗi dễ hiểu, không gợi mở một câu hỏi nào, một sự tò mò nào.

Cuối cùng tôi cũng chấp nhận điều đó. Tôi hiểu tầm của mình chỉ đến vậy. Vốn kiến thức nền tảng về văn hóa lịch sử, văn học của mình còn khá mỏng. Tôi cũng chấp nhận điều đó còn bởi có lẽ cái tạng của mình nó vậy. Mình đã bao giờ chấp nhận cắt hết đi những phần mình vừa viết ra, hay mình vẫn còn thấy xót? Mình đã bao giờ thử đi qua cái ranh giới của mình và đến được một cái mình nào đó khác trong văn chương? Rõ ràng mình vẫn muốn một cái mình nào đó khác, không phải là cái mình đang viết hiện tại.

Ngay lúc tôi nghĩ rằng mình chấp nhận sự viết của mình chỉ có thể được như vậy, chỉ có thể theo con đường dài dòng dây cà dây muống chứ không thể nâng tầm lên được thành tác phẩm, thì tôi lại đổi ý. Phải, hình như vẫn còn một tôi khác đang ở đâu đó mà chính mình chưa khám phá ra. Con người vẫn không ngừng tìm kiếm và không ngừng hy vọng rằng, trong vũ trụ mênh mông bao la và bí ẩn kia, sự sống không chỉ tồn tại duy nhất trên trái đất này.

(NASA phát hiện ra hệ mặt trời thứ 2 có tên gọi TRAPPIST-1, với 7 hành tinh có kích cỡ giống với trái đất, có thể có sự sống)

Đoàn Minh Hằng

Tổng hợp một vài ghi chép ngắn

“Chiến tranh giữa các chính khách, lãnh đạo, gây ra đổ máu và sự chết chóc. Nhưng thực ra chiến tranh giữa người và người, ở những nơi không có tiếng súng thì vẫn xảy ra hàng ngày. Chung quy có một nguyên nhân tương đối giống nhau, họ muốn được thể hiện sức mạnh của họ, họ muốn bảo vệ chính kiến, lý tưởng hay chân lý của họ, họ muốn người khác phải sợ hãi trước họ. Nếu như ai đó nói tôi yêu thương nhân loại, tôi ghét đổ máu, tôi ghét chiến tranh, nhưng cũng sẵn sàng chà đạp lên người khác chỉ vì một ý niệm đã đóng đinh trong tâm trí, quyết phải bảo vệ nó đến cùng, nắm chặt lấy bằng mọi giá, thì về bản chất của hai vấn đề là tương đương nhau. Cái ác luôn khởi nguồn từ những nội tâm chật chội và những lý tưởng cứng nhắc.”



“Chúng ta luôn bất lực trước cái đẹp. Bởi vì chúng ta là con người. Chúng ta ai cũng nghĩ mình tốt đẹp nhưng không phải. Chúng ta là con người và vì thế trong mỗi chúng ta tồn tại cả phần tốt và phần xấu. Có những người làm rất tốt việc che đậy đi những phần xấu của mình. Có những người làm rất tốt việc không nuôi dưỡng những hạt mầm xấu. Có những người cảm thấy bất lực vì nghĩ rằng cái đẹp không thể cảm hóa được cái xấu. Nói gì thì nói, chúng ta đừng nói về cái đẹp theo một cách đạo đức giả. Chúng ta cần phải chấp nhận những cái xấu luôn tồn tại và len lỏi vào trong mọi ngóc ngách của cuộc sống, của tâm hồn, luôn là một cuộc chiến. Đọc lời giới thiệu rằng nhà văn Saint-Exupéry là nhà văn của cái đẹp, tôi bỗng cảm thấy mình bất lực trước cái đẹp. Nếu như không có cái xấu, cuộc đời bớt đi nhiều bi kịch, nhưng thiếu đi bi kịch, thì cuộc đời mới nhạt nhẽo làm sao, và tất cả các nhà văn cũng như các nhà khác trở nên thất nghiệp…”



“ Nhiều khi đắm chìm trong âm nhạc, tôi thấy tâm hồn như có chồi non đang nảy mầm. Tự hỏi sao trên đời lại có một vẻ đẹp thuần khiết khiến khi đối diện với nó, lòng người chỉ muốn buông hết gươm giáo. Đó là một vẻ đẹp có một sức mạnh ghê gớm nhưng hết sức dịu dàng. Nó cứ ngấm dần ngấm dần vào bên trong ta khiến những cành cây tham sân si đen ngòm dần dần lả đi, rũ xuống, tơi tả. Có cái gì đó cựa mình trong bóng tối của tâm hồn. Có cái gì đó tựa như là sự hổ thẹn trước cái đẹp. Âm nhạc cứ tràn vào từng ngóc ngách của trái tim, như những dòng suối trong vắt dịu êm.

Viết cũng mang một điều diệu kỳ tương tự. Từng dòng chữ như những ngọn nến thắp sáng tâm hồn trong đường hầm tăm tối của những định kiến, ích kỷ, xấu xa. Người ta chẳng thể viết khi không rõ được khuôn mặt hay tâm hồn mình ra sao trước cái đẹp. Người ta chẳng thể viết khi người ta còn cảm thấy hổ thẹn với chính mình. Bởi thế, viết còn là cách để tâm hồn mình được soi rọi bởi thứ ánh sáng ngập tràn êm dịu của chân thiện mỹ. Bởi thế, mỗi một lần viết là một lần chạm tay vào hạnh phúc. Niềm hạnh phúc khi thấy bóng tối trong tâm hồn mình tự động héo rũ, úa tàn. Không cần đến bất cứ một cuộc chiến đẫm máu nào giữa mình với cái tôi của chính mình.”


 

Đoàn Minh Hằng