[Tha hương] Phần 4: Kể cho tôi nghe về thế giới

“CÔNG DÂN TOÀN CẦU

Tôi không có quốc ca, không quê hương, không tổng thống. Tôi chẳng có quân đội nào ngoài những người đấu tranh cho tình yêu, bất chấp luật lệ của đồng tiền. Tôi không có ai để bóc lột, cũng chẳng giầu để mở tài khoản riêng. Tôi không có lãnh thổ để bảo vệ và chống lại người nghèo đến từ khắp nơi trên thế giới. Thà đón nhận sự chết vì đói lả cùng nhau còn hơn là sống trong giầu sang, chăn ấm nệm êm khi những người khác chẳng có gì.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Có những người nước ngoài tốt, mà bạn đón tiếp bằng những cánh tay rộng mở. Và cũng có những người xấu, mà bạn sẽ rượt đuổi khi anh ta vượt qua biên giới. Có những cái tốt, sẽ có ích cho bạn. Và cũng có những cái xấu, mà bạn không muốn nhìn thấy nó đến với quê hương bạn chút nào. Nếu bạn kiếm tìm bạo lực, hãy đến nơi mà chúng ta nói về tiền và dầu thô. Nhưng nhất định đừng kiếm tìm lão cảnh sát trưởng. Tôi đã bắn hắn khi hắn ta nói với tôi rằng hắn chỉ bảo vệ người giầu.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Nếu phần của bạn không đủ bạn sẽ giành lấy phần của người khác mà không cần phải đánh nhau. Thế giới này đầy những kẻ yếu thế mà bạn dễ dàng hạ gục. Hãy nhìn tất cả những đường biên giới chỉ có những vết sẹo sẫm mầu. Đó là những vết thương chưa lành từ những cuộc chiến xưa, là tàn tích của những sự hy sinh vô nghĩa. Hàng triệu người lính đáng thương đã bị gửi ra chiến trường và chết. Trong khi ở những nơi ấm áp những tướng lĩnh ăn mừng chiến thắng với rượu champagne.

Chỉ có một ước mơ mà tôi hằng theo đuổi, là câu nói duy nhất luôn vang vọng mãi trong tôi: Vượt trên cả những đường biên giới, Trái đất này phải là của tất cả hoặc chẳng thuộc riêng ai.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.”

Trên đây là lời bài hát tôi dịch từ ca khúc “Citoyen Du Monde” của ban nhạc “HK et les Saltimbanks”.

*

Ở Lyon có một quán cafe kèm theo hiệu sách dành cho những người đam mê du lịch với tên đầy ý nghĩa: Raconte-moi, la terre (Hãy kể cho tôi nghe về trái đất). Từng ấp ủ ước mơ du lịch thế giới, tôi đặt tên con trai mình trùng tên với nhân vật chính trong tiểu thuyết “Tám mươi ngày vòng quanh thế giới” của Jules Verne. Nhưng không ngờ cách mà tôi đang “đi vòng quanh thế giới” không giống như mình từng hình dung.

Mấy năm qua, tổng số người tôi tình cờ gặp gỡ, cũng có người trở nên thân thiết, đến từ gần bốn mươi quốc gia khác nhau. Có những nước mà quốc hiệu tôi chưa từng nghe bao giờ.

Hồi đầu, do không biết được học Pháp tiếng miễn phí, tôi đã tự đóng tiền đi học tại trường đại học, nên giao tiếp với toàn thanh niên trẻ tuổi thuộc các nước phát triển ở Châu Âu, châu Mỹ. Thời gian đó, chồng tôi đang làm dự án tại một tổ chức y tế quốc tế nên thi thoảng chúng tôi đi dã ngoại với nhiều bạn đến từ khắp nơi trên thế giới.

Học tiếng Pháp tại giảng đường Đại học Lyon 2

Việc giao tiếp với người nước ngoài (không phải người Pháp), từ nước ổn định giầu có, đối với tôi không có gì đặc biệt. Chỉ từ khi bắt đầu tham gia các lớp tiếng Pháp miễn phí, giao lưu với người nhập cư tại hội phụ huynh trong bối cảnh Châu Âu đang có khủng hoảng di dân kèm theo những vấn đề khủng bố, tôi mới bắt đầu cảm thấy những số phận con người này mang đến một sức hút kỳ lạ.

Đề tài tôi quan tâm còn đặc biệt cuốn hút hơn khi tôi đặt cuộc sống của người di dân nghèo, không việc làm, nhận trợ cấp; bên cạnh đời sống văn hóa dồi dào và vật chất sung túc, nhưng cũng phải vất vả làm việc và đóng thuế cao của người Pháp. Tôi may mắn được sống trong điều kiện đầy đủ, từng có thời gian ngắn làm việc tại một tiệm nữ trang và hiện đang tham gia tìm hiểu về các hoạt động kinh doanh khởi nghiệp.

Hội thảo về khởi nghiệp

Cũng là những chuyến tầu nhưng nếu ra ngoại ô đi học sẽ gặp nhiều người trùm khăn hoặc da mầu hơn. Còn bắt tầu vào trung tâm đi làm ở tiệm nữ trang thì trên tầu có nhiều người da trắng ăn mặc đẹp đẽ hơn. Hôm qua còn ở trung tâm đào tạo phía ngoại ô nơi mấy đứa trẻ nhà nghèo đánh nhau vỡ đầu, hôm nay đã ở nơi sang trọng nhất thành phố, kiến trúc đẹp mê hồn, cùng các doanh nhân tương lai tham gia tìm hiểu về việc mở doanh nghiệp.

Hội phụ huynh, trung tâm văn hóa quận thường mở nhiều hoạt động giao lưu, dành cho tất cả mọi người. Nhưng không hiểu sao vẫn tụm lại mấy người đạo Hồi trùm khăn ăn to nói lớn ồn ào náo nhiệt trên những chuyến xe đi chơi xa. Tòi ra một mình tôi là người Châu Á. Tại những buổi chiếu phim kèm theo thảo luận và các hoạt động văn hóa khác do thư viện tổ chức, hiếm thấy bóng dáng của người nhập cư, người đạo Hồi, lại tòi ra một mình tôi là người Việt.

Làm việc tại tiệm nữ trang

Bởi vậy đời sống của tôi phân tách làm hai phần rõ rệt, dù tôi không hề cố ý tách bạch, nhưng thực sự tôi cảm nhận được sự tồn tại của hai thế giới: người Pháp và người nhập cư. Còn tôi đứng giữa. Hoặc tôi đứng bên lề. Tôi chẳng thuộc về đâu cả. Thậm chí có đôi khi tôi cảm giác mình đang đứng giữa nhiều dòng chảy của cuộc sống bởi bàn tay nắm chặt quê hương mình cũng có lúc phải buông lơi.

Tôi không chỉ dịch chuyển đơn thuần về mặt địa lý từ Việt Nam sang Pháp. Tôi dịch chuyển rất nhiều về trí tuệ, tư tưởng, nội tâm và những mối quan tâm. Từ chỗ một người đến từ đất nước đang phát triển bị choáng ngợp trước sự bình an, sung túc, tự do nơi đất nước là kinh đô ánh sáng thế giới; đến chỗ nhìn thấy hai dòng chảy khác biệt giữa đời sống của người Pháp và người di dân; đến chỗ nương theo những câu chuyện kể về người dân nhập cư để đến trăm nẻo đường trên thế giới; đến chỗ nương theo các hoạt động văn hóa, kinh doanh của người Pháp để chạm tay vào đời sống hội nhập nơi đây.

Kể chuyện thiếu nhi song ngữ Việt – Pháp cho các em nhỏ tại thư viện trong hoạt động giao lưu ngôn ngữ thế giới

Tôi quen nhiều người Pháp tốt bụng tình nguyện giúp đỡ người nhập cư, nhưng cũng gặp những người Pháp phân biệt chủng tộc. Và tôi cảm nhận rằng nhiều người Pháp rất thân thiện lịch sự bề ngoài nhưng vẫn luôn giữ một khoảng cách với những ai không thuộc thế giới của họ. Tôi biết những người nhập cư chăm chỉ nỗ lực vươn lên với nhiều ước mơ, nhưng cũng thấy nhiều người chỉ chăm chăm tìm cách ăn bòn tiền trợ cấp hoặc phá phách gây nhiễu.

*

Nếu như ai đó kể cho tôi một câu chuyện, dù chỉ là vài thông tin ngắn ngủi, tôi về nhà và ngồi hàng giờ trước Internet để tìm hiểu về đất nước đó. Nếu biết ai thuộc diện tỵ nạn chính trị tôi thường dựa vào các mốc thời gian mà họ rời bỏ quê hương để tra cứu xem những năm tháng đó có biến cố gì. Thường mọi người chỉ nói rất ngắn gọn hai từ: chiến tranh. Nhưng những cuộc gặp gỡ ngắn ngủi thường làm tôi mất cả tuần để đọc và tra cứu.

Trong câu chuyện về Mariem, quốc tịch Armenia đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, ở phần hai, tuy nhân vật không hé lộ thêm gì về quê hương mình, nhưng sau khi gặp chị tôi cũng mất nhiều thời gian để tự lý giải về sự kín đáo của một người tỵ nạn chính trị. Ngày qua ngày, bất cứ tin tức thời sự nào đến từ Thổ Nhĩ Kỳ trong dòng chảy cuồn cuộn của thông tin, đều tự động cập nhật vào trong bộ não tôi như thể một nơi mình đã từng quen biết.

Chỉ với manh mối “quốc tịch Armenia đến từ Thổ Nhĩ Kỳ”, tôi lần ra vụ thảm sát làm chết hơn 1,2 triệu người Armenia của Liên hiệp thanh niên Cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ ở đế chế Ottoman từ năm 1915 đến năm 1917. Đây là vụ diệt chủng được nghiên cứu nhiều thứ hai trên thế giới sau vụ thảm sát sắc dân Do Thái của Đức quốc xã (holocaust) thời Thế chiến thứ hai.

Một người tỵ nạn chính trị không muốn nói về chính trị với một người xa lạ có thể vì Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia có số nhà báo bị bắt giam nhiều nhất trên thế giới. Gần đây nhất, cuối tháng 11-2016, Asli Erdogan, nhà văn, nhà hoạt động nhân quyền người Thổ Nhĩ Kỳ, bị bắt hồi từ tháng 8, cuối cùng đã bị tuyên án ngồi tù vì tội “khủng bố”. Thực chất bà là một thành viên trong Ban cố vấn một tờ báo ủng hộ người Kurd và bị bắt cùng 24 nhân viên khác của tòa soạn.

*

Nhiều tháng đã trôi qua nhưng tôi vẫn nhớ những khuôn mặt trầm ngâm cùng đứng tụm lại trong khoang tầu – ở giữa là cô giáo người Pháp – đưa chúng tôi đến hội chợ việc làm. Những khuôn mặt chìm nổi với nhiều câu chuyện mà tôi được biết. Nhưng tôi nghĩ, nếu không có chiến tranh và những xáo trộn khác trong cuộc đời, họ đã không ở đây, bập bẹ từng con chữ.

Có người phát khóc lên vì không biết sử dụng máy vi tính, có người thất thểu vì gặp nhiều khó khăn trong hội nhập, đôi khi còn cảm giác xã hội Pháp chối từ mình. Cơn gió nào, làn sóng nào, đã đưa họ trôi dạt đến nơi đây? Chỉ biết rằng cuộc đời của họ đã được làm nên bởi những chất liệu hoàn toàn khác, cũng có thể bị xấu đi, cũng có thể trở nên tốt hơn.

Liên hoan tại lớp học tiếng Pháp với người nhập cư

Trong mỗi con người đều có những phần tốt và phần xấu. Cái xấu dẫn đến khủng bố giết người hàng loạt mà không ý thức được đó là sự độc ác, đến từ lý do nào? Được nuôi dưỡng và phát triển trong những trường hợp nào? Tôi cho rằng việc không thể hội nhập được với xã hội không hẳn là lý do chính cho sự tàn ác một cách vô nhân tính với đất nước đã cưu mang họ.

Lý do của mọi cái xấu dẫn đến tội ác có lẽ đến từ những quan niệm bị đóng đinh, tôn giáo và lý tưởng. Người có thể chết đi, nhưng tư tưởng thì không chết. Vì thế chiến tranh, xung đột chính trị, xung đột tôn giáo sẽ vẫn còn là thử thách lớn của nhân loại. Từng làn sóng người sẽ vẫn trôi dạt đi tìm cho mình một quê hương.

Trong những buổi chiều chen nhau trên những chuyến tầu trở về nhà từ ngoại ô giữa những mầu da, mầu tóc, nét mặt, phục trang… tôi không suy nghĩ, tôi không phán xét gì. Trước kia tôi là người sống một mầu, một chiều, cực đoan, phải trái rạch ròi, thì giờ đây khi mọi giá trị tốt xấu, giầu nghèo, đúng sai, thiện ác ngày từng ngày cứ trộn lẫn trước mặt, tôi không muốn kết luận gì. Tôi không có khả năng để hiểu hết tất cả mọi thứ trong cuộc đời này.

Tôi chỉ thấy cuộc đời này thật mênh mông và đa mầu sắc. Tôi muốn hiểu nhiều hơn về thế giới nội tâm của con người, về những cuộc đời, về những quốc gia bằng những câu chuyện có thực, từ bên trong, một cách thật thà. Tôi soi cuộc đời tôi vào cuộc đời mọi người. Hiểu họ tôi hiểu thêm mình và hiểu thêm về số phận quê hương mình. Điều này đã thực sự chạm vào trái tim tôi, cuốn hút tôi hơn tất thảy những điều gì khác.

Đôi khi gặp gỡ một người xa lạ đến từ một góc xa xôi nào đó trên thế giới cùng với những câu chuyện kể nằm ngoài tất cả sự hiểu biết và trí tưởng tượng của mình, tôi vẫn thường tự hỏi: vì sao tôi lại có duyên được trò chuyện cùng họ? Kiếp trước tôi đã từng là ai lang thang khắp địa cầu này? Bây giờ tôi có thể kể cho bạn nghe những gì về thế giới?

Bài và ảnh: Đoàn Minh Hằng – Còn tiếp

Advertisements

[Tha hương] Phần 3: Mất tự do giữa xứ sở của tự do

Cái giá phải trả của cha mẹ

Trong cuộc sống này con người sinh ra vốn dĩ chẳng ai hoàn hảo vì nếu hoàn hảo thì đến thánh thần cũng chả bao giờ tự tin nói Ngài là hoàn hảo. Con người gặp nhau ghét yêu đều do bản chất xã hội cũng như cha mẹ có mắc nợ mới là của nhau. Có con là phước của trời cho và vì thế chúng ta hãy chấp nhận dù nó có ra sao (con ma, con quỷ, tật nguyền…)”.

K. chụp hình một trang viết tay và gửi cho tôi, kèm theo lời nhắn: “Nhờ chị mà em nhớ ra nhiều chuyện, em sẽ viết sách”. Đó là sau hôm tôi mời K. tới ăn cơm. Bước vào gian bếp nhà tôi K. thở dài: “Sao mà ấm cúng thế nhỉ. Em ở nhà villa mà bây giờ cho em ăn nem công chả phượng em cũng chẳng còn thấy ngon được nữa”.

– Thế tóm lại vấn đề của cuộc đời em là gì?

Tôi hỏi vậy vì mỗi lần có dịp gặp là K. ào ào kể chuyện tràn ra như suối, hết chuyện này đến chuyện kia chồng chất lên nhau.

– Vấn đề của cuộc đời em chính là mẹ em. Mẹ em độc tài và em đang chết dần chết mòn dưới bàn tay của mẹ. Chuyện gia đình em như một chiến trường chính trị, mà là chính trị thủ đoạn chị ạ.

Tôi nuốt miếng cơm cũng thấy nghẹn. Có ai nghĩ câu nói trên được thốt ra từ một cậu bé hai mươi tuổi? Không, bằng tuổi cậu ở Việt Nam tôi nghĩ ít ai phát ngôn được những từ ngữ đó với một vẻ mặt thản nhiên như vậy. Em hay dùng từ “độc tài” khi nói chuyện.

Dạo mới quen tôi có vẻ khá coi thường em. Nhưng thi thoảng em lại buột miệng nói về chuyện rửa tiền, chuyện hồ sơ Panama hay một tin tức chính trị nào đó khiến tôi trố mắt ra nhìn.

Người ta nói trẻ con chính là tấm gương phản chiếu môi trường xung quanh mà nó sống thật đúng. Hóa ra trong gia đình em có người họ hàng từng giữ chức vụ cao trong một công ty lớn, từng tham gia chính trường chính trị, rồi bị bắt vì tội tham nhũng, từng bị hãm hại để diệt khẩu. Bố em cũng nhờ ô dù của bác mà phất lên và khi bác ngã ngựa bố cũng mất chức. Nên em sớm biết được những cay đắng của cuộc đời cũng như những bạc bẽo của lòng người. Em sớm thấy cảnh bố đương quyền chức thì nườm nượp người viếng thăm quà cáp, bố về vườn thì nhà vắng hắt hiu. Cho nên nhìn K. không ai nghĩ chỉ hai mươi tuổi.

Nhìn K. ban đầu cũng chẳng ai có thiện cảm. Mặt hơi lưỡi cầy với cái miệng vêu ra phía trước. Nhưng đấy còn là khuôn mặt đã trải qua năm lần phẫu thuật. Từ khi sinh ra K. đã bị hở hàm ếch, sức khỏe ốm yếu. Nhưng vì sớm gặp nhiều sóng gió nên em hiểu chuyện và biết cách cư xử lấy thiện cảm từ người khác. Vì sớm thiếu thốn tình yêu thương nên em biết cách sống nhiệt tình để có được sự quan tâm của người khác, dù chỉ là một chút ít. Mẹ em đang tiếp tục chi tiền để làm cuộc phấu thuật thứ sáu cho khuôn mặt của em được đẹp hơn nữa nhưng lại không làm điều gì để cứu vớt một tâm hồn hai mươi tuổi đang chết dần chết mòn nơi đất Pháp. Có những lý do nói ra nghe thật cay đắng và có những cách sống của con người thật vô lý. Nhưng những điều đó thực sự đang tồn tại giữa cuộc sống này. Phải rất khó khăn tôi mới xắp xếp được những câu chuyện lộn xộn, những vấn đề chồng chéo và những lời kể ngắt quãng của K.

 

Đến với nước Pháp

Cơn gió nào đã đưa K. đến với nước Pháp? Để sau hai năm em từ 75kg sụt xuống còn 55kg. Mất ngủ triền miên. Ăn không còn cảm giác thấy ngon miệng nữa. Nếu có một núi tiền trước mặt K. cũng chẳng muốn tiêu. “Em đã mất tất cả. Mất gì ư? Tình cảm mẹ con. Sự tin tưởng ở mẹ. Bạn bè ở Việt Nam. Những khoản tiền đầu tư đang có lãi của em tại Việt Nam. Ở đây không những em không thể làm được gì, mà em còn sống mất tự do hơn cả tù ngục và bị căng thẳng đến mức chỉ muốn vỡ tim mà chết”.

Bố mẹ ly dị khi K. mới mười tuổi và từ đó em chằng còn tha thiết học hành. Tiền bạc không thiếu, hàng năm bố mẹ đóng tiền cho K. lên lớp nhưng đến lớp 10 em chẳng cả buồn đến trường. Năm K. mười bốn tuổi, mẹ đi du lịch Châu Âu quen một người Ý tại Paris và chuyển sang Pháp sống cùng chồng mới. Khi đó bố K. đã hết thời quyền cao chức trọng nên mở một quán cơm. Ngày ngày hai bố con dậy từ 4 giờ sáng ướp thịt bán hàng. Vài năm sau số tiền lãi thu được K. mang đầu tư góp vốn vào các cửa hàng quần áo nên tiền đẻ ra tiền. Cuộc sống với bố thật dễ chịu và tất nhiên K. được làm chủ cuộc đời mình, đồng tiền của mình và công việc đầu tư của mình.

Mẹ K. là một phụ nữ thông minh, nhiều toan tính và luôn nhìn trước mọi chuyện. Nên trước năm K. mười tám tuổi bà đã chuẩn bị hết mọi giấy tờ cho K. sang Pháp. Mười tám tuổi, như mọi thanh niên ở Việt Nam K. phải tham gia nghĩa vụ quân sự. Sớm sinh ra đã ốm yếu, lại được sống trong nhung lụa từ bé, cùng với tư tưởng cái gì không mua được bằng tiền sẽ mua được bằng rất nhiều tiền của cha mẹ, nên K. được bố đồng ý chi tiền để “chạy nghĩa vụ quân sự”.

Mẹ K. không đồng ý. Bà nói đưa con sang Pháp một thời gian để “lánh nạn” và mọi giấy tờ đã được làm sẵn. Mười tám tuổi là mốc quan trọng để một đứa trẻ có được quyền công dân, quyền tự do làm chủ cuộc đời mình. Nhưng với K. đó lại là bước ngoặt lớn đẩy em vào một đời sống “mất hết tất cả, cả quyền được sống tự do giữa một đất nước tự do”.

Ở Việt Nam mẹ em không thiếu tiền vì mẹ giỏi. Mẹ và cha dượng sống cũng chẳng hạnh phúc. Gây lộn nhau suốt ngày và sống như cái địa ngục mà không bỏ nhau. Chẳng biết có uẩn khúc gì. Nhưng em biết chắc chắn mẹ chọn ở lại nước Pháp vì mẹ thích dịch vụ y tế ở Pháp. Ở Việt Nam sử dụng dịch vụ gì mẹ cũng phải chọn cái tốt nhất, xịn nhất. Hồi phẫu thuật cho em mẹ cũng phải đưa bác sĩ từ Singapore về. Mẹ về hưu rồi mẹ lo cho tuổi già nên mẹ thích ở đây. Mẹ cũng muốn em được phẫu thuật mặt ở đây. Tiền mẹ chi không tiếc nhưng mẹ cần một dịch vụ an toàn”.

Người cha dượng

K. sống trong một căn biệt thự nhỏ cùng mẹ và cha dượng cách trung tâm thành phố Lyon 1 tiếng đi buýt. Nhưng theo lời K., sống với người mẹ độc tài và người cha dượng gia trưởng không khác gì ở tù. Người cha dượng không ưa K. nhưng cũng chẳng cư xử tốt với mẹ. Ông hay ghen tuông vô cớ. Hay bắt những lỗi nhỏ nhặt trong nhà. Mua gì, nấu gì, làm gì cũng không đều khiến ông hài lòng. Mỗi bữa cơm ngồi xuống bàn là từ chuyện bé bằng con kiến xé ra to bằng trái núi khiến K. không nuốt nổi cơm. Hai người lớn cãi lộn chưa hết còn luôn tìm cách đẩy lỗi sang K.

K. có căn phòng riêng hàng ngày đi vắng ông vào lục phòng xem có mua thêm đồ gì mới không. Nếu có đồ gì mới thì tra khảo xem tiền ở đâu ra. K. được chính phủ Pháp cho đi học mỗi tháng có chút tiền trợ cấp cũng bị ông đem giấy tờ ra soi xét có bao nhiêu trong tài khoản. Ông cằn nhằn những khi K. mua về một đôi giầy mới hay những chiếc ôtô mô hình là sở thích của K., mặc dù K. không sử dụng tiền của ông. Thi thoảng số điện thoại của K. bị ông báo cắt không liên lạc được với ai. Người cha dượng luôn tìm cách đổ lỗi cho K. với mong muốn bà mẹ tống khứ K. về Việt Nam.

Người mẹ

Về Việt Nam. Về Việt Nam là mong ước của K.. K. chỉ muốn về Việt Nam cho dù có phải đi nghĩa vụ quân sự. Nhưng mẹ K. đã nắm giữ hết giấy tờ của K. Mỗi tháng K. đi học đều nhận được trợ cấp thì bị mẹ giữ tài khoản nên cũng không được tiêu đồng nào. “Khi đi em có mang theo tiền riêng đến giờ vẫn còn một ít nhưng mua gì là bị mẹ và cha dượng hỏi tiền ở đâu ra. Bây giờ em bán vàng trên người đủ sức mua vé máy bay hoặc bố em mua vé cho em nhưng mẹ giấu hết giấy tờ không cho về. Em chẳng cần mẹ chăm sóc gì. Chỉ cần mẹ cho em được thoải mái. Mẹ em thương em theo kiểu thương con biến thái ai mà chịu được”.

Theo cách K. kể chuyện, lúc nào tôi cũng thấy K. nói về việc người cha dượng và mẹ gài bẫy mình. Rằng vì K. thông minh và nhạy cảm nên tránh được các bẫy mà người khác đưa ra. Tôi nghĩ có thể từ nhỏ K. sớm sống trong môi trường người này lừa gạt, gài bẫy người kia nên K. bị ám ảnh. K. kể rất nhiều khi mẹ cố tình để một khoản tiền hoặc một cái nhẫn vàng ở một chỗ nào đó hớ hênh và chỉ chờ K. ăn trộm nhưng K. không lấy, thường K. hay nhặt đưa trả lại cho mẹ.

K. nói chính mẹ mới là người không hiểu K. chứ K. hiểu rõ sự độc tài và mong muốn thâu tóm của mẹ. Từ nhỏ mẹ thường quát nạt chửi bới K. chỉ vì một bài kiểm tra, mẹ ăn hiếp được K.. Nhưng khi ở nước ngoài về mẹ thấy K. mua tặng được mẹ những món quà đắt tiền và mẹ sợ mẹ không còn kiểm soát được K. nữa. Mẹ muốn thâu tóm, muốn đàn áp mọi thứ là vì mẹ đã thất bại trong mối quan hệ với bố. K.hi bố có quyền chức bố ăn chơi, phá phách nên mẹ sợ K. hư hỏng giống bố. Nhưng kỳ thực sống với bố, K. có được sự tự do và tự biết cách đầu tư kiếm tiền giỏi hơn bạn bè cùng trang lứa. Vốn sẵn là người phụ nữ độc đoán luôn tìm cách thâu tóm thiên hạ và thích ngồi lên đầu người khác, bà tìm cách đưa K. sang Pháp để tiện bề cai quản, kèm cặp nhưng thực ra là xiết chặt sự tự do của K. ngày mỗi ngày.

Mẹ K. là người lúc nào cũng cho rằng cái gì không thể mua được bằng tiền thì có thể mua được bằng rất nhiều tiền. Nên có những lúc K. uất hận, phản ứng lại bà thường cho K. tiền nhưng K. trả lại. Là một đứa trẻ nhưng K. sớm hiểu được việc tiền bạc không thể mua được tự do, tình cảm và danh dự. K. cho rằng với mẹ, chuyện cãi lại là còn nhẹ vì khi bị dồn đến mức đường cùng K. phản ứng nhưng không bao giờ có ý định hại mẹ. K.ể cả việc nhận được lời khuyên nhận sự can thiệp của cảnh sát hay luật sự để có giấy tờ trở lại Việt Nam.

Mẹ sợ em giỏi, em làm ra tiền, mẹ không kiểm soát được em. Mẹ sợ em trả thù vì những gì mẹ gây ra cho em. Em biết mẹ sống trong nỗi lo sợ hàng ngày, mất ăn mất ngủ vì sợ em trả thù. Nhưng em đâu có nghĩ như vậy. Mẹ là mẹ của mình. Mẹ là máu mủ ruột thịt của mình. Tiền còn kiếm được chứ cha mẹ làm sao kiếm được. Em vẫn muốn tìm cách giải thoát cho mình mà vẫn nhân đạo với mẹ. K.hi nào mẹ đưa em về Việt Nam thăm gia đình em sẽ trốn”.

*

Không giống với những nhân vật thuộc diện tỵ nạn chính trị hay từng phải đối diện với cái chết vì chiến tranh hay những tháng ngày lênh đênh trên biển, K. luôn sẵn sàng kể cho tôi nghe bất cứ khi nào tôi có thời gian và chi tiết những gì tôi muốn.

Những người khác thường cho tôi những cái hẹn vội vã và họ không có thời gian để nói về những nỗi đau hay sự dằn vặt trong tâm hồn. Với họ, được sống và đến được nước Pháp đã là một điều kỳ diệu.

Nhưng cũng có nhiều người muốn rời bỏ đất nước của tự do này, trong đó có K..

Cho dù, lỗi không thuộc về nước Pháp…

Đoàn Minh Hằng

(Còn tiếp)

[Tha hương] Phần 2: “Sẽ không đủ giấy cho em để viết về nỗi buồn”

Mariem, 48 tuổi, tị nạn chính trị, đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, quốc tịch Armenia, đã đến Pháp 14 năm, li hôn và hiện đang sống cùng các con đã lớn.

****
“Chúng ta vẫn có thể mỉm cười với những vết sẹo trên khuôn mặt”, “Tất cả chúng ta đều chung sống với những vết sẹo của mình, nhưng điều đó không thể ngăn cản chúng ta hạnh phúc”

Đó là câu trả lời phỏng vấn trên đài France 2 của ông Grégory Reibenberg, chủ quán La Belle Équipe, quận 11, Paris, người “sống với 20 cái chết bên trong bản thân mình”(*) từ khoảnh khắc định mệnh 21h36 phút ngày 13.11.2015 khi những tên khủng bố nã súng vào quán. Hai phút, 20 người chết. Trong đó có Hodda, vừa là bạn từ 15 năm nay vừa là người quản lý La Belle Équipe. Trong đó có Djamila, một phụ nữ đạo Hồi, vợ cũ và mẹ của con gái ông. Trong đó còn có những người bạn thân, đối tác, nhân viên vì đó là khoảnh khắc sinh nhật của Hodda đang được tổ chức ngay trên thềm phía trước quán.

Và những người khách hàng đến La Belle Équipe để tận hưởng khoảnh khắc thư giãn cuối tuần. La Belle Équipe được mở cửa trở lại vào ngày đầu tiên của mùa xuân năm sau. Một năm sau sự kiện ngày 13 tháng 11, Grégory Reibenberg ra mắt cuốn sách mang tên Une Belle Équipe, viết về những ngày tháng khó khăn sau thảm kịch và làm thế nào để vượt qua nó.

“Khi còn nhỏ tôi vẫn thường tự hỏi tại sao ông bà tôi từ chối trò chuyện công khai về những gì họ thấy trong chiến tranh, các trại tập trung, cái chết, những nỗi kinh hoàng. Bây giờ tôi đã hiểu tại sao. Tôi cũng không muốn. Tôi không muốn, Địa ngục không phải là một nơi chúng ta ghé thăm lại mà không phải trả một cái giá nào.”

Trích Grégory Reibenberg từ cuốn “Une Belle Équipe”

15350688_10207051309352210_723452495873907023_n
***
Tôi quen Mariem trên chuyến xe bus buổi tối từ Paris về Lyon hồi giữa tháng 11. Paris một năm sau khủng bố để lại trong tôi nhiều xúc cảm. Không thể nhớ hết số lần tôi từng đến Paris, nhưng những cuộc tấn công đã như lát cắt chia cách tôi với Paris khiến những cuộc viếng thăm sau này càng trở nên vội vã.

Một năm sau khủng bố, nước Pháp đang già nua cũng trở nên dễ bị tổn thương hơn. Nhưng trên bề mặt của cảm giác về một cuộc sống bớt tự do, sự phân biệt chủng tộc lên cao, đảng Cực hữu thắng thế…vẫn có ngày càng nhiều người Pháp đặc biệt là giới trẻ tham gia tình nguyện trong quân đội, tổ chức chữ thập đỏ hoặc những tổ chức giúp đỡ người nhập cư, tị nạn.

“Vâng, kể từ sau những cuộc khủng bố, em thấy góc nhìn về cuộc sống của mình bắt đầu thay đổi.”

Tôi nói với Mariem khi ngồi đối diện với chị trong nhà hàng lúc xe bus dừng lại nghỉ giữa đường. Bóng tối và gió lạnh bên ngoài khiến tôi và chị trở nên thân thiết hơn. Khi ở trên xe chị ngồi trước tôi một hàng ghế. Nghe chị trò chuyện với người lái xe tôi biết chị không phải là người Pháp. Sau khi suy nghĩ, tôi quyết định với tay lên hàng ghế trên hỏi chị. Tôi không có thói quen bắt chuyện giữa đường. Trên chuyến xe bus đường dài đến Paris và trở lại, tôi đã có thời gian để suy ngẫm kỹ hơn về nhiều điều. Việc tình cờ gặp Mariemà khoảnh khắc tôi bắt chuyện với chị đánh dấu những quyết định quan trọng trong tôi. Khi đó, tôi nghĩ, mình cần phải viết về đề tài tha hương, câu chuyện về những người nhập cư, tị nạn tại Pháp.

Mariem nói “Cuộc sống với chị thật tươi đẹp và chị yêu cuộc sống, thế còn em?”

“À thì…”, ngay lập tức thật khó diễn đạt được hết những điều tôi đã suy nghĩ rất sâu trên những chuyến tầu ngang dọc Paris. Nếu tôi nói với chị lúc này, em thấy cuộc sống rất tươi đẹp, thì tôi muốn kể cả về một cuộc hành trình khi vừa đi hết một vòng quay của sự trải nghiệm. Chúng ta chỉ có thể nói về bình an một cách sâu sắc khi chúng ta vừa trải qua những trạng thái bất an. Từ lúc gặp chị trên xe bus cho đến hôm sau này tại quán cafe, tôi thấy chị không ngớt lời nói về sự tươi đẹp của cuộc sống. Tôi tin chị nói thật từ tận đáy lòng và xúc cảm của mình. Bởi khi nói chuyện nét mặt chị rạng ngời. Mầu son hồng làm nụ cười trên môi chị thêm tươi tắn. Trên gương mặt của một người phụ nữ đã đi qua gần nửa cuộc đời có vẻ đầy sóng gió, với những nét sắc sảo ở ánh mắt và đường môi, tôi không kiếm tìm thấy sự muộn phiền lo âu nào.

Xong vì chỉ gặp chị trong một thoáng của cuộc đời, nên tôi thấy chị như một bài thơ ngắn, ngôn từ ở đây, nhưng cả cuộc đời nằm ở phía sau nó. Còn tôi, tôi luôn là một đoạn văn dài rườm rà dễ hiểu. Những điều làm tôi từng lo âu chỉ là những điều giản đơn, có thể nói ra một cách dễ dàng, hơn phần cuộc đời mà chị không muốn nói về. Vì vậy khi viết về chị tôi thấy khó hơn so với những nhân vật khác, những người đã quen từ lâu hoặc có những buổi nói chuyện dài hơn. Nhưng tôi muốn chọn chị để mở đầu cho những nhân vật khác sau này.


Nửa đêm mới về đến Lyon và chúng tôi không kịp chào nhau khi xuống xe. Tôi tạm coi như cuộc gặp gỡ giữa tôi và chị kết thúc mặc dù chúng tôi có trao đổi điện thoại và hẹn nhau. Chị chỉ ở Lyon một tuần với con rồi quay lại Paris với một đứa con khác. Có điều gì đó thật dịu dàng trong tôi khi mới quen một người bạn dễ mến mà lâu rồi tôi chưa có dịp trò chuyện với ai gần gũi như vậy, nhưng đồng thời lại có gì đó đau ở trong lòng. Cảm giác song hành này tôi từng có. Đó là vào thời điểm tôi vừa kết thúc khóa học, tìm được việc làm, tìm được nhà mới và trùng lặp với việc một kẻ nào đó đã phá cửa nhà cũ để ăn trộm. Khoảnh khắc mở cửa bước vào nhà thấy mọi thứ bị lục tung lên khiến tôi sững sờ. Việc mất trộm không quan trọng bằng việc một ai đó đã đột nhập. Nó làm ta mất mát một niềm tin nào đó trong cuộc sống, chẳng hạn như niềm tin về sự bình an và sự an toàn, nhất là vào thời điểm nước Pháp đang phải chịu những cuộc tấn công không biết trước. Cảm giác được và mất trong cuộc đời đến cùng một lúc khi đó khiến tôi có một trải nghiệm khó quên. Tôi cứ cúi đầu xuống, chẳng ra vui, chẳng ra buồn, chỉ thấy ngậm ngùi.

Gặp Mariem xong tôi cũng có cảm giác như vậy. Tôi tự hỏi mình đã làm cái quái gì vậy, khi đi nói chuyện về khủng bố và vụ trộm với chị. Tôi sợ tôi làm chị sợ. Tôi sợ tôi sẽ làm chị mất niềm tin giữa con người với con người. Tôi sợ chị khép cửa như tôi từng khép cửa. Vụ trộm đã khiến tôi sống trong hoài nghi và khép mình với những người xung quanh, không có lý do gì, chỉ một lý do về nỗi sợ hãi cứ lớn dần lên trong lòng.

Nhưng trên chuyến xe bus từ Paris trở lại Lyon, tôi đã không còn khép cửa. Tôi cảm thấy sự ăn mòn bản thân giống như xây những bức tường gạch quanh mình và tôi cần phải viết để phá những bức tường quanh mình đổ xuống. Ngay sau hôm gặp Mariem, tôi gọi điện cho hàng loạt những người bạn của mình và đặt lịch hẹn gặp. Ý tưởng về chủ đề những người nhập cư của tôi nhen nhóm từ hồi đầu năm, bị đóng băng kể từ khoảnh khắc tôi đẩy họ ra khỏi cuộc đời mình. Bấy lâu tôi mang trong lòng nỗi tự ti và hổ thẹn ghê gớm, bởi vì tôi hiểu được thế nào là sự phân biệt chủng tộc trong chính bản thân nội tâm của mình. Trên mạng họ nói về Trump, về Le Pen, còn tôi thì im lặng trong cơn hoảng sợ của mình. Những người tôi coi là bạn, những người tôi quen vui vẻ cho tôi một cuộc hẹn. Có những người trách tôi vì sao bấy lâu không liên lạc. Vì thế tôi gọi điện đổi cuộc hẹn của mình với Mariem sớm hơn dự định và đặt trước những người khác. Và tôi đã gặp lại Mariem vào một buổi sáng cuối tuần đầy nắng đẹp, bên ngoài của một quán cafe cạnh ga chính của thành phố. Dưới đây là đoạn ghi chép lại những gì Mariem nói với tôi:

“Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu nước Pháp. Nước Pháp đã cho tôi một đời sống tốt và sự dân chủ, tự do. Ở Pháp có nhiều người tốt luôn giúp đỡ những người nghèo. Họ cho đi quần áo, tiền bạc, thức ăn, tất cả mọi thứ… Nhưng có một điều tất cả mọi người phải nhớ rằng, chúng ta cần phải cố gắng trong cuộc sống. Khi chúng ta cố gắng mọi khó khăn đều không thành vấn đề. Cho dù bạn đến từ quốc gia nào, bạn thuộc quốc tịch nào, bạn là ai, khi bạn cố gắng, bạn đều đạt được mọi thứ bạn mong muốn trong cuộc sống.

Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu mỗi ngày. Tôi yêu ngày hôm qua, hôm nay và cả ngày mai chưa đến. Tôi yêu mỗi tháng. Tôi yêu mỗi mùa. Tôi yêu mỗi năm. Tôi yêu ánh mặt trời. Tôi yêu những hàng cây. Tôi yêu mầu xanh của cây cỏ. Em nhìn kìa, ở đằng kia có một con chim. Một con chim nhỏ xíu thật là dễ thương. Khi nó hót, chúng ta có thể hiểu. Khi chúng ta hiểu được mọi thứ, chúng ta đều cảm thấy hạnh phúc.

Không, tôi không muốn kể về những câu chuyện trong quá khứ. Cuộc sống của tôi ở Thổ Nhĩ Kỳ ra sao? Vì sao tôi đến đây? Tôi cảm thấy hài lòng khi sống ở đây. Cần phải biết cố gắng. Khi em nỗ lực, em sẽ tìm được sức mạnh từ bên trong. Ở đây, sức mạnh của em nằm ở đây.

Cuộc sống này tươi đẹp. Dù ở đây, ở Việt Nam hay ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng đều như vậy. Con người ở đâu cũng vậy, có người tốt, có người xấu. Không phải tất cả mọi người Pháp đều tốt và không phải tất cả mọi người nhập cư đều xấu. Những người ác không quan trọng. Mình bỏ đi. Còn lại với tất cả mọi người, mình yêu thương và tôn trọng, mình sẽ nhận lại được như vậy.

Mình cần phải biết hài lòng trước mọi điều mình làm, mọi điều mình sống.

Không, tôi không muốn nói chuyện về chính trị vì đó là một câu chuyện khác. Tôi không muốn nói về điều đó.

Nếu tôi giải thích cho em thế nào là nỗi buồn, em sẽ không có đủ giấy để viết về nỗi buồn đâu. Nghe này, quyển sổ này không đủ để cho em ghi chép về nỗi buồn. Tôi không muốn không nói về nó. Không tồn tại nỗi buồn. Tại sao lại không tồn tại nỗi buồn. Bởi vì tôi không muốn nhớ về nó.

Không, tôi không sợ gì cả. Tôi không sợ chết. Chúng ta ai sinh ra rồi cũng chết đi. Có ai sinh ra để sống mãi đâu. Tại sao chúng ta phải sợ. Đó là lẽ tự nhiên của cuộc sông

Hãy bỏ nỗi sợ hãi đi. Chúng ta không thể sống với nỗi sợ hãi. Những chuyện không may đều sẽ xảy ra với tất cả mọi người. Chúng ta không thể biết trước mọi chuyện. Nhưng tôi không tôi không bao giờ sợ hãi. Đó chỉ là những ý tưởng trong đầu thôi. Chúng ta sợ hãi giống như chúng ta đang sống mà đã chết rồi.

Hôm qua chúng ta tình cờ gặp nhau trên xe bus. Chúng ta đã trò chuyện với nhau vui vẻ. Nhưng đó là chuyện của ngày hôm qua. Ngày hôm qua đã chết rồi. Hôm nay chúng ta gặp nhau là câu chuyện của hôm nay. Hôm nay thời tiết rất đẹp. Nắng rất đẹp.

Không có ai có thể thay đổi cuộc sống của chúng ta. Chỉ có chúng ta mà thôi. Tại sao tôi phải thay đổi khi có những chuyện xấu xa xảy ra xung quanh chúng ta. Chẳng ai có quyền thay đổi gì. Không, chỉ trừ chứng ta.

Ai đó đến nước Pháp và lấy đi mất việc làm của người Pháp ư? Không, chẳng ai lấy của ai gì cả. Dù bạn là ai nếu bạn cố gắng bạn có thể tìm được điều mà bạn muốn. Không phải chia rạch ròi ra ai là người Pháp, ai là người nhập cư.

Ai nghĩ gì đó là việc của họ. Em cứ thẳng bước mà tiến. Tôi không cảm thấy khó khăn gì vì tôi có tâm hồn rộng mở và tôi yêu cuộc sống. Khi tôi tích cực và nỗ lực sống, thì việc tôi là ai, đến từ nơi nào, điều đó không còn quan trọng nữa.”

(*) chú thích “Tôi có 20 cái chết bên trong mình và tôi không thể cử động được” là câu nói của Grégory Reibenberg

(còn tiếp)

[Tha hương] Phần 1: Nước Pháp đẩy tôi vào con đường viết

Tôi đến từ Việt Nam. Nếu có câu hỏi chung cho những người nhập cư tại Pháp rằng “Nước Pháp có ý nghĩa gì với bạn?”, tôi tin rằng mỗi người đều có câu trả lời khác nhau. Với tôi, trong rất nhiều ý nghĩa, điều tôi muốn lựa chọn để nói trước tiên, đó là nước Pháp đã góp phần đẩy tôi vào con đường viết lách.

Trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người đều có những hạt mầm. Vì những lý do nào đó của ngoại cảnh, hạt mầm này có thể lụi tàn, hạt mầm kia có thể bung nở. Tổng số sách tôi đọc trong 4 năm rưỡi sống tại Pháp nhiều hơn số sách tôi đọc trong suốt những năm tháng sống tại Việt Nam. Điều này không có nghĩa ở Việt Nam tôi ít đọc sách. Điều này chỉ có nghĩa ở Pháp tôi là tỉ phú thời gian nên đọc sách nhiều hơn. Có nhiều bài viết phân tích về lợi ích của việc đọc sách, trong đó giúp người ta cảm thấy hạnh phúc hơn. Tôi đã luôn cảm thấy lòng mình dịu êm và tìm được tri kỷ khi đọc sách. Rủi thay, đọc sách nhiều không thực sự khiến bạn cảm thấy hạnh phúc hơn. Càng đọc nhiều, càng suy tư nhiều. Càng đi sâu càng mở ra những thế giới thực sự đã tồn tại mà mình chưa từng được biết. Chính xác hơn, tôi vẫn thường nói với một vài người bạn Pháp rằng, tôi thấy trong trái tim và tâm hồn mình có thật nhiều vết thủng lỗ chỗ mỗi khi nghĩ về quê hương mình. Ngay như đêm qua, tôi vừa đọc những trang đầu một cuốn sách của một nhà văn Việt Nam từng bị tù đầy, trong lòng không thể không gặp những nỗi đau vô hình.

Một ngày đẹp trời tôi quyết định bán cửa hàng cafe sách của mình ở Hà Nội và ôm con nhỏ theo chồng sang Lyon định cư với vốn tiếng Pháp dắt lưng nghèo nàn. Tôi hăm hở chạy về phía kinh đô ánh sáng mà không biết trước rằng một người bình thường hoàn toàn có thể có cảm giác cụt chân cụt tay giữa đất nước xa lạ khi không thể giao tiếp được bằng ngôn ngữ bản xứ. Lại rủi thay, mất mấy năm chật vật sấp lên ngửa xuống mới biết tiếng Pháp một chút đủ để đọc báo, xem ti vi, những lỗ thủng trong tôi lại nhiều hơn và to hơn khi nhìn thấy được những rạn nứt đến từ bên trong lòng nước Pháp.

Tôi tin mỗi người đều có một số phận được định sẵn. Tôi tin mỗi người đều có kiếp trước. Tôi tin mỗi người đều thuộc về một nơi chốn nào đó thực sự dành cho mình. Những năm tháng đầu của cuộc sống tha hương, bị văng ra khỏi đời sống quê nhà nhưng lại chưa chạm tay thực sự vào đời sống hội nhập, tôi đã có thời gian chiêm nghiệm và nhìn sâu vào mọi vấn đề trong cuộc sống. Tôi viết bởi đó là ước mơ trong sâu thẳm đã ấp ủ từ những năm tháng tuổi trẻ. Song tôi đã không đủ dũng cảm để theo đuổi con đường viết lách. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với những cơn dằn vặt nội tâm. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với sự cô độc khi viết. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với đám đông trước những gì mình viết ra. Tất cả những điều đó làm tôi luôn sợ hãi và chỉ cầm bút được một tháng là tôi bỏ đi làm nghề khác. Ở Việt Nam tôi là một người cầu tiến, năng động nên không khó khăn để kiếm tìm một công việc tốt hoặc để có một sự nghiệp tốt. Thế nhưng nước Pháp đã làm gì tôi? Nước Pháp đã tước bỏ hết mọi vũ khí sắc bén của tôi, trình độ học thức, khả năng giao tiếp, thái độ sống quyết liệt, ném tôi vào một góc, trần trụi. Không có gì hết. Chỉ có tôi đối diện với tâm hồn tôi. Tôi đành phải đối diện với cái nghiệp mà tôi đã từng muốn chối bỏ, nhưng tôi cũng không cưỡng lại được, viết.

Sau một thời gian dài sấp lên ngửa xuống, viết rồi bỏ, viết rồi bỏ, cuối cùng tôi nhận ra rằng mọi điều tôi đã từng sợ hãi không dám đối diện thực ra chỉ là chuyện nhỏ. Không có kiến thức nền tảng về lý luận cơ bản, có thể tự học. Viết dài lê thê dây cà dây muống nhàm chán dở hơi, có thể luyện tập chăm chỉ. Đối diện với những lỗ thủng trong tâm hồn thực ra cũng là một hạnh phúc bởi điều đó giúp ta hiểu được sâu sắc hơn về cuộc đời. Đối diện với đám đông thực ra cũng không phải là điều gì quá to tát đến nỗi run sợ không dám cầm bút.

Cuối cùng, có hai điều mà tôi cảm thấy sợ nhất và đó cũng là động lực để tôi cầm bút. Đầu tiên đó là tôi sợ mình sống không được như mình viết. Tức là có những khi tôi không thể viết được là do trong lòng mình còn lấn cấn với chính mình, là do nội tâm mình vẫn còn bị bao phủ bởi bóng tối của những điều tiêu cực. Viết giúp tôi phá đi những bước tường kìm hãm những tư tưởng tăm tối và vị kỷ. Khi viết, tôi đã đi ra khỏi được vấn đề nhỏ nhặt của tâm hồn mình, đi ra khỏi những cơn bão trong một tách trà của một cá nhân để đến được với tha nhân.

Điều còn lại làm tôi sợ, nhưng lại hiểu được sâu sắc giá trị của nó, đó là cái chết. Nước Pháp đã cho tôi nếm trải nỗi sợ hãi về cái chết sau những cuộc khủng bố, nhưng chính là động lực để tôi sống và viết như thể ngày mai tôi sẽ chết đi. Tôi đã từng trì hoãn. Tôi đã từng không biết mình phải bắt đầu viết từ đâu. Tôi đã từng đau khổ khi nhận ra rằng mình thực sự chẳng có tài cán gì và mình không thể viết ra được một áng văn chương hay như mình từng nghĩ. Nỗi sợ hãi về cái chết đã từng kéo tôi xuống tận đáy khiến tôi hoàn toàn tê liệt. Thực ra trong sâu thẳm tâm hồn trong tôi từ kiếp trước đã sợ chết nên những cuộc khủng bố liên tiếp xảy ra tại Pháp khiến tôi bị ám ảnh mạnh mẽ. Nỗi sợ hãi nằm lẩn khuất ở đâu đó trong tâm hồn bỗng trỗi dậy to đùng như một ngọn núi trước mặt. Tôi mất ngủ. Tôi khóc. Tôi không dám đến Paris. Tôi không dám đến nơi hội hè đình đám. Nhưng bây giờ khi tìm được đề tài và con đường viết của mình, mỗi ngày, tôi thấy cái chết giống như một động lực để mình thấy yêu cuộc sống hơn, sống tốt đẹp hơn và phải viết ra ngay những điều đang còn tươi mới trong tâm hồn.

Trong những thời khắc mà cánh cửa thời gian cuối năm sầm sập đóng, mỗi ngày trôi qua là một ngày đầy ý nghĩa hơn với tôi nơi đất Pháp. Tôi đã từng đau khổ khi không chạm được vào những vấn đề nóng hổi và thời sự ở quê hương mình để viết. Nhưng tôi đã tìm được đề tài cho mình nơi đây. Tôi dã từng đi sâu vào thế giới nội tâm của mình với những suy tư và góc nhìn của một cuộc đời tha hương, và tôi soi rọi nó vào những thân phận tha hương khác. Hàng ngày, tôi vẫn đi về giữa hai đầu thành phố, từ trung tâm về vùng ngoại ô, hai thế giới khác biệt của giầu sang và nghèo hèn, để tìm gặp và trò chuyện với những người nhập cư. Mỗi số phận, mỗi cuộc đời đều có hai câu chuyện, một câu chuyện để lại quê hương, một câu chuyện đang ở Pháp, mà chẳng câu chuyện nào giống câu chuyện nào. Mỗi một người cần phải gặp đến vài lần mới cảm thấy cạn điều muốn nói.

Tôi đến thư viện để tìm đọc các tài liệu về dân nhập cư, dân tị nạn tại Pháp. Tôi đọc báo, xem tin tức trên truyền hình để hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội mình đang sống. Tôi bước chậm hơn trên đường để thi thoảng thả xuống một đồng xu lẻ cho những người vô gia cư trong tiết trời giá rét. Mỗi buổi tối khi về ngôi nhà nhỏ ấm cúng của mình, thấy giữa cuộc đời mênh mông và vạn kiếp người đang trôi chảy này, mình vẫn có một cuộc đời nhỏ xinh và bình an biết nhường nào. Sự bình an đó, không phải là sự bình an những ngày đầu tôi đặt chân đến nước Pháp xinh đẹp, bình đẳng, tự do, bác ái, dân trí cao và phúc lợi xã hội tốt. Sự bình an này có được là do tôi nhìn được nước Pháp từ nhiều chiều, từ chiều rộng đến chiều sâu, từ bề ngoài đến bên trong. Soi cuộc đời mình vào những tâm hồn, những câu chuyện kể, những số phận con người, những số phận quốc gia, những khao khát sống, những ước mơ, những nỗ lực vươn lên…tôi như tìm được những ý nghĩa sâu sắc hơn những năm tháng mà tôi đã từng sống. Trái tim, tâm hồn, góc nhìn rộng mở, như thể dòng sông tôi đã được chảy ra với biển lớn.

(Còn tiếp)