Đừng lạm dụng quốc thể!

Hồi nhỏ, một lần xem tivi đưa tin về hình ảnh đội tuyển Olympic Toán học Việt Nam nhận giải thưởng quốc tế trong nền nhạc “Quốc ca”, lòng tôi trào dâng lên niềm xúc động mạnh mẽ. Tôi nghĩ mình bị ấn tượng bởi chính xúc cảm của mình giây phút đó, nên nhiều năm trôi qua tôi vẫn còn nhớ khoảnh khắc ấy.

Tôi từng có thời gian dài làm việc trong lĩnh vực thương hiệu cho một doanh nghiệp lớn tại Việt Nam có mở các văn phòng đại diện tại nhiều nước trên thế giới. Khi đó trái tim non nớt của tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để tên thương hiệu của mình làm “rạng danh” Việt Nam trên trường quốc tế. Bẵng đi một thời gian, từ khi chuyển sang Pháp sinh sống, tôi không bận tâm lắm đến vấn đề quốc thể. Có thể là do tôi không còn phải sống trong một môi trường mà mỗi một cá nhân sinh ra đã phải mang gánh nặng hay trách nhiệm nào đó quá đỗi lớn lao trên lưng mình là phải làm nở mày nở mặt gia đình, dòng họ, tổ tiên, quốc gia…

Vấn đề quốc thể làm tôi nhớ đến những tháng ngày còn ngồi trên ghế nhà trường, hàng năm mòn mỏi với đầy đủ các cuộc thi học sinh giỏi lớn nhỏ để giành các giải thưởng mang lại vinh dự cho nhà trường, huyện, tỉnh… Tôi tự hỏi, tại sao sự vui mừng hay thất vọng của những người lớn lại đặt lên vai những đứa trẻ chúng tôi?

Cũng có thể do tôi cảm nhận một cách sâu sắc về vị thế nhỏ bé của Việt Nam trên trường quốc tế, không chỉ nhỏ bé mà còn thấp kém về mọi mặt. Khi gặp một người châu Á, những người châu Âu mặc định đó là người Trung Quốc hoặc may mắn hơn thì đó là người Nhật. Việt Nam à, Việt Nam ở đâu thế?

Và liệu rằng một vài vì sao sáng lóe lên trong các giải thưởng này nọ trên trường quốc tế có làm nhận diện rõ hơn về Việt Nam hay không? Hay việc người nước ngoài đến đất nước ta và thất vọng về các dịch vụ du lịch, thủ tục hành chính, và những con người bình thường họ tiếp xúc hàng ngày sẽ định vị rõ hơn về đất nước và con người Việt Nam?

Tôi cho rằng thể diện của một quốc gia không đến từ một vài vì sao sáng chói trong các giải thưởng trên trường quốc tế, mà đến từ thể diện của từng cá nhân tại đất nước đó. Từng cá nhân đàng hoàng sẽ giữ cho thể diện và môi trường sống của nước đó trở nên đàng hoàng. Cá nhân mỗi con người chúng ta khi sống cần tự chịu trách nhiệm về mọi hành vi của mình. Nếu mình có những việc làm sai trái, mình sẽ chịu những hình phạt của luật pháp hoặc của lương tâm. Nếu mình làm một điều gì đó thực sự tốt đẹp thì có nghĩa bản thân mình có những nỗ lực riêng và mình có đóng góp chung cho xã hội.

Mình làm điều gì đó là do mình muốn, do sự hiểu biết và nhân cách của mình, chứ không phải gánh thêm những áp lực đến từ bên ngoài hoặc sự mong đợi hay kỳ vọng của những người đồng hương khác. Một con người hiểu biết và có lòng tự trọng sẽ biết cách giữ thể diện cho mình, và tập hợp của nhiều cá nhân biết giữ thể diện sẽ làm nên diện mạo của một quốc gia.

Cá nhân tôi không lấy làm hổ thẹn vì một người Việt phạm pháp ở nước ngoài. Tôi cũng không quá tự hào khi một người Việt đoạt giải thưởng quốc tế. Tôi chỉ có cảm giác khâm phục cá nhân đó như mọi cá nhân có những đóng góp lớn cho xã hội hoặc có những tài năng, thành quả kiệt xuất. Tôi nghĩ việc tự hào về một người Việt nổi danh trên thế giới không có gì là xấu nhưng nếu lạm dụng nó một cách thái quá thì vấn đề quốc thể sẽ trở thành một căn bệnh. Thái quá ở đây là cái gì cũng vơ vào trong khi một người gốc Việt nào đó đôi khi thực sự chẳng liên quan gì đến môi trường giáo dục, sống hay làm việc tại Việt Nam. Nó cũng không khác gì căn bệnh ưa thành tích và mọi giá trị đôi khi chỉ là ảo.

Cuộc sống ở trong nước đang diễn ra với biết bao vấn đề nhức nhối và chúng ta phải thừa nhận những yếu kém của mình. Chúng ta chẳng thể tự hào bởi những cái mình không làm ra và thấy một ai đó nổi lên trên trường quốc tế lại tự sướng rằng dân tộc mình thông minh, tài giỏi.

Tôi vẫn cố gắng sống tốt nhất với lòng tự trọng và thể diện của mình mà không vì một thứ danh hão nào để phải đánh đổi cuộc sống cân bằng. Tôi cũng không thấy hổ thẹn hay tự hào khi mình là người Việt. Tôi bình thường khi giới thiệu về nơi tôi sinh ra. Tuy nhiên, nếu bị nhầm thành người Trung Quốc, tôi sẽ dõng dạc nhấn mạnh lại rằng: “Tôi là người Việt Nam. Tôi đến từ Việt Nam”.

Đoàn Minh Hằng

Advertisements

Đến với tha nhân

Hiện thực đang thốc vào lòng tôi như một cơn lũ. Chưa kịp viết xong những điều mình đang suy nghĩ (một cách đầy chậm chạm và lan man), thì cá hồ Tây đã chết trắng, một nữ blogger bị bắt vì đòi khởi tố Formasa, xả đập thủy điện gây lũ lụt ở Quảng Bình…

Mọi chữ nghĩa ngôn từ đối với tôi, hiện tại, đều cảm thấy bất lực. Suốt hai ngày tôi lẳng lặng theo dõi mọi diễn biến trên mạng, cả những thông tin về việc xả lũ từ những năm về trước.

Một cơn trống rỗng và vô nghĩa dâng lên trong lòng từ hôm nọ đến giờ. Tôi ngắt mạng và cầm con dao xẻ từng miếng carton để làm giá đồ chơi cho con, nhưng mỗi một nhát dao là một câu hỏi: What is the fuck can I write now? What is the fuck can I do now?

Tôi hay nói chuyện với một chị bạn, người hay than thở rằng hồi này chán vì lên facebook nhiều người đua nhau khoe giầu có, hạnh phúc, mãn nguyện, trong khi đất nước thì bất công, tiêu điều mà ai cũng như đang sống trên thiên đường. Chị nói họ là những người không có ý thức cá nhân đối với xã hội.

Cầm quyển Tazaki Tsukuru không mầu và những năm tháng hành hương của Murakami mà đọc mãi không còn vào được nữa. Đây là cuốn mới nhất của Murakami xuất bản năm 2013 và cũng là cuốn sách thứ 8 tôi đọc trên tổng số 13 quyển của ông. Tôi đọc không vào bởi vì đến quyển thứ 13 rồi mà Murakami không thoát ra được khỏi đề tài thanh niên, tuổi 20, trầm cảm, tự tử, nội tâm, làm tình, cái tôi cá nhân…Đây không phải là cuốn sách đầu tiên các nhân vật của Murakami lẩn tránh hiện thực. Murakami luôn nhắc đến các sự kiện lịch sử, các phong trào đấu tranh trong truyện của mình, bằng một đôi dòng ngắn ngủi, sau đó cho nhân vật của mình bảo tôi chán những trò đó và lánh đi chỗ khác hoặc lại tiếp tục chui vào thế giới nội tâm hoặc mộng tinh gì đó của mình. Cho nên cho đến bây giờ tôi hơi ngạc nhiên khi cứ đến mùa Nobel người ta lại cho Murakami và danh sách kỳ vọng.

Tôi không thể đọc nổi Murakami và trở nên phát cáu với tác phẩm của ông. (Tác phẩm thứ 13 mà ko chịu đổi đề tài). Bởi giai đoạn đi sâu vào đời sống nội tâm, băn khoăn tìm hiểu về bản ngã, mình là ai, mình thuộc về đâu giữa cuộc đời này, tôi cảm thấy đã đủ. Tôi tâm đắc với một cụm từ của dịch giả Trịnh Lữ mới viết trong một status gần nhất trên facebook: “trong mê cung của cõi người”. Tôi nghĩ mình cũng đã đi đến tận cùng cái mê cung của lòng mình. Cần thiết cho mỗi chúng ta khi hiểu bản thân mình, để nhìn cuộc đời một cách bao dung, thấu hiểu và an nhiên. Để biết “tĩnh trí lắng nghe hơi thở của trời đất, để mình nối liền lại với mạch sống của bản thể lớn, sẽ nhớ ra những lẽ phải trái, thật giả, thiện ác… và sẽ biết mình phải nương theo ngả nào trong mê cung của cõi người” (Đoạn trong ngoặc kép là trích lời của Trịnh Lữ)

Tôi có cảm giác những gì diễn ra bên ngoài cuộc đời vận động nhanh đến chóng mặt. Nếu nói ở ngoài đời đã trải qua hàng vạn biệt li, hàng triệu sinh tử, hàng trăm biến cố thì có nhiều người, ngày này qua tháng khác cứ bị đóng đinh mãi vào chính cái bóng của mình. Vẫn cần có nhu cầu phải thỏa mãn cái tôi cá nhân của mình. Vẫn cần được người đời ve vuốt tâng bốc ngợi khen. Vẫn cần phải có nhu cầu cảm thấy mình trên tài thiên hạ về mọi mặt. Mà khi chưa vượt qua được cái tôi của bản thân mình, bản ngã của mình thì không thể đến được với cái mênh mông và sâu thẳm và đa chiều của nhân loại.

Tôi nghĩ rằng con người ta khi sống, dù là cuộc đời này nhiều lúc hư vô và phù du, thì mỗi chúng đều có một đức tin, một lý tưởng nào đó để theo đuổi. Đức tin nào cũng được và lý tưởng nào cũng được, và sống ở nơi nào trên thế giới này cũng được, nhưng miễn là điều đó giúp chúng ta vượt qua được cái tôi cá nhân của mình để đến được với cộng đồng, nhân loại. Đức tin hay lý tưởng không phải là cái dây trói chúng ta lại, là cái nhà tù vô hình xiết chặt chúng ta, là cái cớ để chúng ta gây ra tội ác. Là con người khi sống, đến một lúc nào đó, nên hiểu được rằng mình chỉ thực sự giầu có khi mình cho đi, mình chỉ thực sự hạnh phúc khi mình có khả năng trao đi tình yêu thương vô điều kiện, mình chỉ thực sự tài năng khi tài năng đó có thể tạo ra giá trị phụng sự cho xã hội. Còn lại thì vẫn nên tự hổ thẹn với bản thân mình, có một chút yên ấm hay bình an hơn người khác cũng không có gì là tự hào.

Những nhân vật trong truyện của mình, luôn muốn bẻ cong và đập tan mọi quan niệm, lý tưởng, đức tin nào còn đang kìm hãm sự phát triển của từng cá nhân. Và mọi cá nhân đều phải đi được hết “mê cung của lòng mình”, vượt qua bản ngã của mình, để đến được với nhân gian. Mọi cá nhân đều vươn tới một đời sống tự do trong chính nội tâm của mình và đấu tranh trước những thể chế chính trị, đức tin tôn giáo để được sống trong bầu không khí tự do của nhân loại.

Mình bày tỏ lòng biết ơn và ngưỡng mộ đối với tất cả những ai đang có những đóng góp tích cực cho xã hội, đấu tranh vì xã hội, bằng cách này hay cách khác. Và trong những ngày này khi nhìn những người như vậy, mình thấy tin tưởng nhiều hơn vào tương lai của đất nước.

“Tiếng kêu cứu của một phụ huynh”?

Hồi nhỏ, tôi được sở hữu một căn gác xép ngoài sách ra còn có đầy đủ các loại tạp chí dành cho thiếu nhi. Không chỉ say mê đọc sách, tôi còn mua những quyển sổ nhỏ đánh dấu theo chủ đề địa lý, thế giới động vật, lịch sử…và dành nhiều thời gian cắt dán, lưu lại những thông tin, bức ảnh thú vị từ những tờ báo đó. Lớn hơn một chút, bố mua cho tôi một chiếc máy ghi âm và đài cát-set. Tôi đã dành thời gian cặm cụi tự học ngoại ngữ bằng hai phương tiện này. Dùng chiếc đài mở đi mở lại một đoạn băng học phát âm cho thật giống, sau đó dùng máy ghi âm ghi lại giọng của mình. Tất cả những việc tôi làm đều xuất phát từ sự tự đam mê và khám phá, không phụ thuộc vào bất cứ bài tập về nhà nào từ nhà trường.

Tôi vẫn rất nhớ thời đi học, trước khi vào lớp, một số bạn cùng lớp mượn vở của nhau chép đáp án những bài tập toán thầy giao về nhà mà các bạn chưa kịp làm để đối phó. Mỗi khi thầy bước vào lớp các bạn này đều ngồi nơm nớp lo sợ bị gọi lên bảng. Còn tôi và một nhóm bạn thân ngồi gần nhau (có nhiều khi không làm bài tập về nhà nhưng rất ung dung), vì khi nào thầy ra bài khó chúng tôi đều chủ động giơ tay, có khi còn thi đua bấm giờ xem từ phút thầy ra đề ai là giải xong trước hoặc có bao nhiêu cách giải. Thế nên nhóm của chúng tôi lúc nào cũng ung dung “ngồi chơi xơi nước” mỗi khi thầy lườm lườm đi qua đi lại kiểm tra vở bài tập về nhà của các bạn khác.

Bây giờ dù đã hơn 30 tuổi đời, nhưng những ký ức về thời thơ ấu, nơi chúng tôi là những đứa trẻ có khoảng không gian tự do để được khám phá, thể hiện những gì mình yêu thích, vẫn còn nguyên vẹn. Tôi nhớ tới hai câu chuyện trên sau khi đọc lời kêu cứu “thảm thiết” trong bài “Thông tư 30: Tiếng kêu cứu của một phụ huynh học sinh tiểu học” đang trên báo điện tử Giáo dục Việt Nam. Trong bài viết có đoạn “Chúng tôi bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để quan sát con mình thì thấy buổi tối cháu chỉ xem phim hoạt hình, đọc truyện tranh hoặc chơi trò chơi điện tử. Có những thứ bảy, chủ nhật vợ chồng tôi vẫn phải đi làm, cháu ở nhà, hai anh em quanh đi quanh lại chỉ có mấy trò ấy. Trao đổi với các phụ huynh khác, họ bảo con họ cũng thế. Trước đây, chúng tôi siết chặt kỷ luật, bắt cháu học hàng ngày vì còn có cớ để kiểm tra, thưởng phạt theo từng bài cô giáo giao về nhà. Bây giờ chẳng biết làm thế nào cả vì lũ trẻ đều bảo: Ở lớp, chúng con học hết rồi !Trời đất ơi! Chúng tôi biết làm gì bây giờ? Ai có TẦM có TÂM hãy chỉ cho tôi với!”

Nếu đây là tiếng kêu cứu của rất nhiều phụ huynh khác, tôi cho rằng nền giáo dục nước nhà sẽ còn bi đát nhiều hơn nữa, không hẳn do cơ chế hay chính sách giáo dục. Nếu chính các phụ huynh không thay đổi tư duy thì có mười bộ trưởng giáo dục đầy tâm đầy tài cũng đành bất lực. Nói thế này khác gì phụ huynh coi nhà trường là nơi trông những đứa trẻ lớn tồng ngồng về mặt thể xác, và nếu con trẻ bận rộn lên bởi những bài tập về nhà thì phụ huynh sẽ cảm thấy rảnh rang hơn? Tại sao phụ huynh không nghĩ rằng, thật tuyệt khi bọn trẻ không có bài tập về nhà, vì đây chính là thời gian tuyệt diệu nhất mà một đứa trẻ có thể tiếp cận được với nhiều kiến thức khác cũng như tự mầy mò suy ngẫm và sáng tạo một cái gì đó mới mẻ.

Trẻ con không tự nghĩ ra trò gì để khám phá cha mẹ có thể tạo điều kiện và hướng dẫn cho con, cùng làm với con. Việc chơi cùng con cũng giúp cha mẹ thư giãn hoặc tình cảm giữa cha mẹ và con cái trở nên gắn bó hơn. Nếu như trong mỗi gia đình, trong những căn phòng riêng của con trẻ, bớt đi những thiết bị điện tử như tivi, Ipad, thay vào đó là sách, một cây đàn, những bộ bút mầu, đồ chơi trí tuệ, những dụng cụ cho trẻ tự làm đồ chơi, sẽ chẳng có ông bố bà mẹ nào phải thốt lên những tiếng kêu cứu mà thoạt đầu đọc tưởng là như đang bịa. Trên facebook của tôi có rất nhiều những ông bố bà mẹ (hiện đang sống ở Việt Nam) kể chuyện con mình được tự mầy mò, khám phá, sáng tạo thông qua việc tự làm đồ chơi mô hình, tìm hiểu về thiên văn học, máy bay…hoặc giúp cha mẹ làm việc nhà, nấu nướng…Cụ thể có cả những phụ huynh tâm huyết viết và xuất bản hẳn một cuốn sách hướng dẫn trẻ em cùng làm đò chơi sáng tạo từ những vật dụng đơn giản chúng ta thấy hàng ngày.

Tôi không muốn lấy các ví dụ về trẻ em ở nước ngoài để so sánh, vì ở nước ngoài các hoạt động ngoại khóa về tìm hiểu văn hóa, nghệ thuật, thể thao, dã ngoại cho trẻ em bắt đầu từ rất sớm. (Từ 4 tuổi trẻ em đã được làm quen với âm nhạc, vẽ, kịch, thăm bảo tàng…) Vì càng so sánh càng thấy trẻ em Việt Nam chịu quá nhiều thiệt thòi do không có đủ sân chơi và các hoạt động ngoại khóa cho các em. Tuy nhiên, vấn đề chương trình học quá nặng chiếm hết thời gian ở nhà của các em, tưởng chừng là vấn đề đã được giải quyết, thì phụ huynh lại không biết nắm bắt. Phụ huynh thật ngụy biện khi đổ lỗi rằng: “Ở thành phố, không có người lớn đi cùng, bọn trẻ biết chơi ở đâu? Cuộc sống ngoài đường phố đầy những bất an, bất trắc đối với trẻ con. Nhốt chúng ở nhà, ngoài mấy trò kia, lũ trẻ biết làm gì? Lâu dần chúng nghiện truyện tranh, nghiện hoạt hình, nghiện game thì chết.” Nếu phụ huynh thật sự coi “bài tập về nhà” là tất cả cuộc đời của con, làm nên nền tảng cơ bản của một con người, và lũ trẻ không biết làm gì khi thiếu bài tập về nhà, thì chúng ta sẽ có một thế hệ mầm non tương lai quá bi đát. Khi phụ huynh không thể dành thời gian đưa con đi chơi ngoại khóa, định hướng cho con những khi rảnh nên làm gì, để chúng tự lập sử dụng quỹ thời gian cá nhân hiệu quả, thì chẳng ai có thể giúp được con của họ.

Định nghĩa về “truyền thống hiếu học của các bậc tiền nhân” được đề cập trong bài viết cũng hết sức sai lầm. Trong bài có đoạn viết: “Trong những lần họp phụ huynh, chúng tôi trao đổi, tâm sự với nhau rằng: Bây giờ mà đưa ra những tấm gương học tập của tiền nhân để dạy dỗ bọn trẻ thì chắc chắn chúng sẽ cười vào mũi mình. Truyền thống hiếu học ở Việt Nam hàng nghìn đời nay đã có bao tấm gương tự học, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, thiếu thốn để vươn lên thành đạt “. Nếu như các bậc phụ huynh cho rằng chăm chỉ làm bài tập về nhà là hiếu học thì hoàn toàn hiểu sai về từ này. Bởi học như thế thôi thì chỉ là học gạo. Cuộc đời là sự học hỏi không ngừng không chỉ ở nhà trường mà còn từ cuộc sống. Hiếu học cũng còn thể hiện tinh thần say mê tự tìm tòi học hỏi, vượt khó, cũng như có mục đích và phương pháp đúng đắn. Nếu như cha mẹ thực sự hiểu và giải thích được cho con về tinh thần hiếu học, chắc chắn, chính chúng cũng chẳng coi bài tập về nhà là cái gì đó quá quan trọng mà còn miệt mài tìm đọc thêm sách để hiểu sâu hơn những vấn đề đã được học ở trên trường.

Về việc đánh giá một đứa trẻ mới là vấn đề nan giải của các phụ huynh. Các phụ huynh hoảng hốt khi con mình không còn danh hiệu nào nữa để khoe, như thể sợ rằng cái danh hiệu đạt hay không đạt có thể giúp phân loại chính xác các đứa trẻ. Có nhiều bài báo tương tự phản ánh sự hoang mang của các phụ huynh khi bỏ chấm điểm thì làm thế nào biết được sức học của con. Chúng ta hoàn toàn có thể trò chuyện và chơi cùng con để quan sát những thực tế mà con bộc lộ. Nếu muốn biết con có viết văn hay không, phụ huynh có thể đưa con đi chơi đâu đó và bảo con viết cảm nhận về chuyến đi, hoặc bảo con đưa ý kiến riêng của mình về một vấn đề nào đó con quan tâm. Nếu muốn biết con cộng trừ nhân chia tốt hay không bạn có thể sớm cho con tiếp xúc với việc tiêu tiền. Con trai tôi từ khi 5 tuổi mỗi khi vào cửa hàng mua gì tôi đều đứng riêng ra một góc để cháu tự trả tiền với người bán hàng. Chúng ta hãy chơi cùng con các trò chơi sáng tạo, đưa con cái ra ngoài thật nhiều, trên đường đi trò chuyện với con về thiên nhiên, địa lý, đặt các câu hỏi cho con, chơi trò đố vui, sẽ biết ngay được con mình như thế nào. Các phụ huynh không nên quá phụ thuộc vào việc đánh giá ở trên trường mà cần kết hợp cả những biểu hiện của con trong đời sống thực tế.

Tôi mới đọc qua trên một diễn đàn có một mẹ hốt hoảng rằng thôi từ nay không còn danh hiệu học sinh tiên tiến nữa nghĩa là con mình bị quá nhiều áp lực để vươn lên học sinh toàn diện. Tôi cũng không biết rằng chúng ta đang sống trong thời đại nào nữa mà mọi người vẫn còn phải dựa vào những danh hiệu học sinh toàn diện và học sinh tiên tiến. Chúng ta cũng từng đi học và từng biết rằng những danh hiệu này đôi khi đê có được nó, đằng sau có biết bao nhiêu là chuyện tiêu cực, hoặc là con cái mình quay cóp để được, hoặc là thầy cô tự nâng điểm cho trò để được. Tôi chợt nghĩ rằng may mà bộ bỏ bớt các danh hiệu đi khỏi tốn tiền in giấy khen. Nếu thực sự có những phụ huynh kêu cứu như thế này, có khi bộ cần có thêm một khóa đào tạo cho phụ huynh nữa, may ra mới cứu được các cháu.

Đoàn Minh Hằng

Làm gì khi chúng ta không phải là vĩ nhân?

images (1)

Câu chuyện của những cơn sóng mạng ném đầy gạch đá vừa qua làm tôi nhớ lại hồi tôi còn làm việc tại FPT. Do công ty có hệ thống mạng nội bộ nên chuyện bàn luận về các vấn đề lớn nhỏ của công ty cũng sôi nổi chả kém trên facebook và báo chí bây giờ. Vì văn hóa công ty khá mở nên các ý kiến được bày tỏ một cách thẳng thắn, khen chê hết lời. Hễ có một sự kiện gì xảy ra, hoặc ai đang làm một cái gì đấy, thì gạch đá cũng được ném tùm lum. Tuy nhiên ở FPT có cái hay là mọi người khá lạc quan, các đương sự bị chửi vẫn cười hề hề: “Bố” đ’ quan tâm, miễn “bố” làm “bố” thấy sướng là được.”

Ở một tổ chức nhỏ, không khác gì một xã hội thu nhỏ, chỗ nào cũng cần phải hoàn thiện và cải tiến. Có một câu nghe rất quen quen mỗi khi bạn đề xuất ý kiến lên sếp trên rằng “cái quy trình này nó rất không ổn, chỗ này làm sao mà nó lởm thế hả sếp ơi”, thì sếp (dù là sếp to nhưng vẫn dùng điện thoại đểu), ngồi vắt chân chữ ngũ, nói tỉnh bơ: “Anh biết rồi, thế em có thể làm được gì để thay đổi hoặc cái tiến nó. Tóm lại, em định làm gì?”. Cái đứa mà lúc nào cũng đau đáu tâm huyết như mình, ban đầu thì cũng ý kiến ý cò lắm, cũng ngồi vẽ hươu vẽ vượn ra bao thứ, xong lúc làm thật thì thối inh. Ngượng quá lần sau im luôn, cắm mặt vào mà làm.

***

Có hai bài học sau khi rời khỏi công ty, đó là “Triết lý những vòng sóng nhỏ” và “Chửi ít thôi, làm đi.” Nếu ghép lại có thể dùng thành một câu đầy văn vẻ là: “Hãy tạo ra những vòng sóng nhỏ mà ở đó trung tâm là những con người của hạnh phúc và hành động.”

Nói về triết lý “những vòng sóng nhỏ”, thì thật ra không phải ai trực tiếp dạy, mà do tôi quan sát cách vận hành của văn hóa công ty. Ngoài những bộ phận thông thường như phòng ban các kiểu chính thống, thì công ty còn phân nhánh ra các hội thuộc khối chuyên môn. Ví dụ Hiệp hội thư ký, nơi tụ tập các chị em chuyên làm hành chính, nhưng sử dụng vào mục đích loan tin thì vô cùng nhanh chóng, hiệu quả. Hiệu quả hơn nữa là các câu lạc bộ gắn kết với nhau bằng sở thích. Ví dụ như hội thích xem phim, hội thích viết lách, hội bóng đá, hội cầu lông, hội thích hát karaoke, hội thích đạp xe, hội thích chơi games, hội ghét hút thuốc… Ban lãnh đạo cần biết dân thường buôn bán gì về mình thì cứ chơi thân với các trưởng hội, khi cần truyền đi một thông điệp sâu sắc gì chỉ cần nhờ các trưởng hội, hoặc thân thiết hơn nữa thì đi nhậu cùng các hội này, cũng như tài trợ kinh phí cho hội hoạt động. Thế là tình dân với sếp rất “tình thương mến thương”, bao nhiêu bức xúc rồi cũng đều giải tỏa được hết, niềm tin và lòng nhiệt tình với công việc lên cao phơi phới.

Sau này, khi triển khai công việc kinh doanh riêng của mình, tôi cũng áp dụng nguyên lý “những vòng sóng nhỏ”, nhưng dành thời gian tâm huyết để xây dựng nên những vòng sóng trong cộng đồng hiểu và ủng hộ những công việc mình làm, và tất nhiên toàn bộ nhân viên của mình cũng được coi là một trong những vòng sóng đó. Sử dụng lợi thế của mạng xã hội, tự tạo những hội nhóm mà hoạt động của nó có liên kết vững chắc với giá trị thương hiệu mình muốn xây dựng, quan hệ mật thiết với những hội nhóm đã tồn tại và phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng. Khi đưa ra một thông điệp nào đó đến với cộng đồng hoặc bất cứ có một hoạt động nào cần được nhiều người biết đến, ngoài sự chủ động phát tán thông tin bằng những kênh cá nhân, thì “những làn sóng nhỏ” trong cộng đồng kia tạo nên một hiệu ứng đầy tin cậy.

*****

Câu chuyện của những “xã hội thu nhỏ”, không khác gì câu chuyện của xã hội chúng ta đang sống. Đó là bất cứ mỗi cá nhân hay tổ chức nào, cũng cần có rất nhiều điều cần hoàn thiện. Và để giải quyết những vấn đề quá vĩ mô, phụ thuộc vào nhiều điều còn đang chồng chéo lẫn nhau, trước hết cần giải quyết những vấn đề trong những không gian sống nhỏ, trong từng tổ chức nhỏ, trong từng mỗi cá nhân.

Tôi rất không phải là một con người của hành động, nên tôi hiểu rằng việc hành động một cách thực sự để làm một điều gì đó thực sự có kết quả, là một điều rất khó khăn với từng cá nhân. Bằng những trải nghiệm qua nhiều không gian của công việc, lẫn tham dự nhiều cộng đồng, tôi tránh ngồi nhận xét hay đưa quan điểm, chỉ quan sát và ngẫm xem những việc như thế có tác động tiêu cực hoặc tích cực gì đến bản thân mình, hoặc quan sát để hiểu thêm về thời đại mình đang sống. Mỗi khi bắt tay làm được một việc gì nho nhỏ, tôi đều cảm thấy rất vui, niềm vui thực sự và vững chắc không chỉ đến từ suy nghĩ, sự hiểu biết. Niềm vui đích thực chỉ đến được từ hành động và có kết quả.

Nhiều năm trước tôi xem một phim ngắn của Pháp có tiêu đề “những con chim trắng và những con chim đen.” Những con chim trắng biểu tượng cho những lời nói hay được bay ra, những con chim đen biểu tượng cho những lời nói xấu được bay ra. Trên bầu trời tràn ngập những con chim trắng và những con chim đen. Cứ mỗi lần trên những diễn đàn của truyền thông và mạng xã hội, dâng lên những làn sóng mà ở đó người ta chửi bới nhau, bày tỏ quan điểm đúng sai loạn hết cả lên, tôi chỉ nhìn thấy trên bầu trời là những con chim trắng và những con chim đen va vào nhau loạn xạ. Những lúc như thế, tôi không ước làm sao mình có thể làm cho bầu trời được trở nên trong xanh hơn, tôi chỉ suy nghĩ mình nên hành động thế nào để những cánh chim đen không bay vào tâm hồn mình, hay không gian sống xung quanh mình.

*****

Mỗi chúng ta đều có khả năng tự là trung tâm của “một làn sóng nhỏ”, nếu như bản thân trong tâm hồn chúng ta có những hiểu biết nhất định, suy nghĩ vững chắc, cảm giác bình yên và tỏa ra một nguồn năng lượng sống tích cực. Đầu năm nay tôi đọc được một bài báo mang tên “Niềm tin” của tác giả Nguyễn Minh Thành, có viết:

“Đã luôn không thiếu những tâm hồn nhiệt huyết muốn thay đổi thế giới bằng các phong trào rầm rộ có sức lôi cuốn đông đảo, Song trên thế giới đến ngày nay dường như sự xấu càng gia tăng và bất hạnh của loài người là không kể xiết. Bởi vì đó là những phong trào chỉ lo bên ngoài. Chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi thế giới bề ngoài theo cách nào đó, nhưng giải pháp cho sự đau khổ của con người chỉ có thể bắt đầu từ bên trong.

… Chỉ khi hướng nội, thì người ta mới thực sự tiến hoá. Tiến hoá là: càng ngày mình càng lớn hơn, trưởng thành hơn về tâm thức. Khi ấy sự ảnh hưởng với người khác là tự nhiên chứ không cần nỗ lực.”

Ở đây, tôi không muốn nói rằng mình phản đối những mong muốn thay đổi thế giới bằng “các phong trào rầm rộ có sức lôi cuốn đông đảo”. Tôi chỉ muốn nói rằng không phải tất cả mỗi chúng ta khi sinh ra đều có một sức mạnh phi thường hoặc là những người xuất chúng. Ngoài ra, để trở thành những người xả thân vì nghiệp lớn hay những người của công chúng, mỗi chúng ta cần xác định và cân nhắc rất nhiều về sự được mất trong đời sống cá nhân. Ngay trong những việc cuộc sống có quá nhiều vĩ nhân, bản thân cũng khiến cho xã hội bị mất cân bằng và có những lỗ hổng mà ai đó nói rằng “điều này đã bị sai ở đâu đó mà không thể lý giải được”.

Trong sâu thẳm tâm hồn, ngoài những điều người ta dễ dàng có thể nhìn thấy là những gì rất mong manh, bất ổn và cần được yêu thương. Nếu thật sự bạn tâm huyết với xã hội này, với cuộc đời này, bạn không cần phải quá tài giỏi để đứng lên trở thành những người thủ lĩnh của các cộng đồng. Việc duy nhất bạn cần làm là, hãy bình tĩnh ngồi xuống thật bình yên, mỉm cười và biết cách yêu bản thân mình, trao đi yêu thương để thấy mình hạnh phúc. Trao đi yêu thương dường như vẫn còn chưa đủ, bạn cần hành động nhiều hơn trong công việc của mình. Hành động để bắt tay vào một công việc gì đó thiết thực, cũng luôn là việc làm rất khó. Nếu như tất cả những việc trên đều khó với bạn cho một sự khởi đầu, thì việc cần làm là bạn hãy bao bọc xung quanh mình bởi những người có năng lượng tích cực, tư tưởng tích cực. Họ sẽ truyền cho bạn nụ cười, tình yêu thương, niềm tin và bạn cũng cần tích lũy nó, biến nó thành nguồn năng lượng tích cực của mình, rồi lại lan truyền đến những người xung quanh khác.

Ai cũng muốn sống trong một xã hội bình ổn và hạnh phúc, nơi tình yêu và niềm tin gắn kết từng cá nhân với nhau thành những mắt xích chặt chẽ và bền vững. Để làm được điều đó, mỗi một người bình thường như chúng ta chỉ cần có ý thức gắn kết bền chặt hơn với không gian sống nhỏ xung quanh của mình, trao đi và nhận lại những nguồn năng lượng tích cực, hành động nhiều hơn nữa để tạo thêm nhiều giá trị cho bản thân và cuộc sống. Những vòng sóng nhỏ mà tâm điểm của nó là những cá nhân biết hạnh phúc và biết hành động, sẽ lan tỏa, giao nhau, lan truyền đi, lan truyền đi mãi những điều tốt đẹp của cuộc sống.

Đoàn Minh Hằng

Đừng lãng phí thời gian của con trẻ

img.php

1. Chuyện xin đi học thêm:

Mẹ tôi là giáo viên. Từ những năm tôi còn đi học cho đến nay khi tôi đã hơn 30 tuổi và mẹ đã về hưu, tôi vẫn thấy nhiều phụ huynh đưa con đến xin học thêm ở nhà mẹ. Nói là xin học thêm vì nhiều người tha thiết quá. Tha thiết kiểu như mấy cô hàng xóm gần nhà tôi hơn 20 năm trước cứ bảo: ¨Bác không dạy cháu thì sau cháu làm đầu trộm đuôi cướp cháu sẽ ăn trộm nhà bác dầu tiên.¨ Hoặc tha thiết như kiểu khi tôi sinh em bé, mẹ tôi đến chăm tôi, các bậc phụ huynh còn vào tận đầu giường tôi nài nỉ mẹ: ¨Bác không dạy cháu thì cháu gay lắm, coi như đời cháu hỏng bác ạ.¨

Xin học thêm ở đây là xin học một kèm một, tức là mẹ tôi dạy cho một cháu. Mẹ tôi không chỉ dạy chuyên môn mà còn đảm nhận luôn việc dạy đạo đức, hướng dẫn cách tự học vì hầu như các phụ huynh không nói được để con tự giác học. Phụ huynh hầu hết là người quen, hàng xóm, đồng nghiệp cơ quan bố, toàn những người quen biết thuộc diện khó từ chối. Tôi còn nhớ 20 năm trước mẹ tôi cứ như là một cô trông trẻ vì phải ngồi dậy học cho một anh cá biệt không ai trị được. Mẹ bảo dậy cho có ý thức là chính thôi chứ anh không ngồi yên được 30 phút, và người thì nồng nặc mùi thuốc lá, phải nhai kẹo để cai thuốc. 20 năm sau bọn trẻ con đến học nhà tôi cũng không thấy khá hơn, cộng trừ nhân chia cơ bản không biết và thấy mẹ tôi toàn phải dậy lại từ ý thức học và tầm quan trọng vì sao phải học.

Trước kỳ thi đại học, người ta lại đưa con đến nhà tôi, ngoài việc xin ¨bác kiểm tra kiến thức của cháu¨ thì hay hỏi một câu ¨bác cho lời khuyên cháu nên thi vào trường nào vì tôi định cho cháu thi vào trường A do ông chú nó có thể lo được đầu ra¨.

Tôi thi thoảng cũng bị dí làm giáo viên bất đắc dĩ cho cháu tôi năm nay học lớp 8. Tôi thường khuyên cháu nên tự theo cách này cách nọ, cháu bảo cháu không có thời gian vì còn phải học thêm ở trường của cô môn này môn kia, không đi học thêm cô không cho điểm cao. Tôi bảo mẹ cháu không cần chiều lòng tất cả các cô, để cháu tự học những thứ cháu thích và cần thiết chứ một tuần đi học thêm quá nhiều ngoài giờ học ở trường thì lấy đâu ra thời gian mà tự nghiền ngẫm. Mẹ cháu lắc dầu: ¨Không được, không được, bây giờ ai chả cần phải lên lớp, ai chả cần phải vào đại học, làm sao trái lời các cô được. Giải toán không đúng cách của cô còn bị điểm kém nữa là.¨ Thế là bọn trẻ con hàng ngày vẫn phải cắp sách đều đi học giờ chính quy, cắp sách đều đi học thêm ở trường dù bản thân và cha mẹ không thích nhưng phải làm vừa lòng cô, và thêm việc gửi gắm đến nhà ai đó tin cậy học một kèm một (mà chưa chắc bọn trẻ con đã thích hay không).

2. Phụ huynh có thật sự hiểu và tôn trọng con:

Trở lại câu chuyện của một số phụ huynh mà tôi kể bên trên, cần phải nói đến trước tiên là thái độ sốt sắng và lo lắng của họ trước tình hình học tập của con. Cái đích thi đỗ đại học hoặc thi vào cấp 3 luôn là cái án treo lơ lửng trước mặt chúng. Đa số họ đều phàn nàn rằng chúng lười học, nói không nghe lời. Thậm chí chị họ tôi không ngớt lời chê trách con trước mặt tôi. Cháu tôi thì tỏ thái độ phản ứng ngay:¨Sao mẹ cứ nói con thế thật là khó chịu. Sao mẹ không để con được thoải mái như cách dì dạy con. Con thích được học như thế. Mẹ cứ bắt con phải thế này phải thế kia. Làm sao lúc nào cũng đáp ứng được hết yêu cầu của mẹ.¨

Đấy là cháu tôi còn phản ứng được. Những đứa trẻ khác khi đến nhà tôi thì cúi gằm mặt xuống im lặng nghe bố mẹ chúng phàn nàn với mẹ tôi. Có cô còn tâm sự rằng cháu về nhà là đóng sập cửa bên trong, chẳng biết làm gì, chẳng biết đang nghĩ gì, nhờ bác hỏi han rồi khuyên bảo dùm. Có chú khác thì đến nhà tôi khoe với giọng tự hào lắm, rằng cháu nhà tôi chỉ cần lườm mắt một cái là sợ, chui ngay vào phòng học, nhưng cứ không ở nhà thì mẹ nó không nói được.

Tất cả chỉ nói lên một điều: bố mẹ không hiểu con, không gần gũi tâm sự với con, thì làm sao khuyên bảo hoặc truyền cảm hứng cho con đam mê với công việc học tập. Từ những câu nói gửi gắm xin học cho con, đến việc chọn trường nào cho con, tôi tự hỏi liệu các phụ huynh có khi nào hỏi ý kiến và lắng nghe những nguyện vọng của con trẻ. Khi mẹ tôi chia sẻ, phải hỏi cháu xem cháu thích gì, phải hỏi cháu xem cháu có thích học không, thì phụ huynh đã nói luôn, trình độ của cháu chỉ đến thế thôi bác ạ. Các cháu đến nhà tôi với bố mẹ, từ đầu đến cuối ngồi im thin thít hoặc nói năng chỉ dám lí nhí.

Thế là thành cái vòng luẩn quẩn, con chán nản, không tha thiết với học hành còn cha mẹ thì sốt sắng hơn cả con. Việc học như là một sự ép buộc và đôi khi còn là nỗi ám ảnh kinh hoàng của con trẻ khi một mình chúng phải chịu bao nhiêu là áp lực từ trường học, trung tâm học thêm, cha mẹ và những địa chỉ một kèm một được cho là đáng tin cậy.

3. Đừng lãng phí thời gian của con trẻ.

Tự học, tự nghiên cứu, tự nghiền ngẫm, là một kỹ năng vô cùng quan trọng trong cuộc sống. Không những giúp cho các học sinh có khả năng tự tiếp thu kiến thức mới mà còn rèn luyện được đức tính tự giải quyết các vấn đề, các bài toán khó cho cuộc sống sau này. Học là một quá trình tích lũy theo thời gian, kể cả sau này khi không còn ngồi trên ghế nhà trường hay không còn học đại học, người ta vẫn liên tục cần phải bổ sung cho mình rất nhiều kiến thức không chỉ từ sách vở, internet, mà còn thông qua việc quan sát cuộc sống, làm việc thực hành và những va chạm khác trong cuộc đời.

Nếu ngay từ nhỏ trẻ con không được rèn luyện khả năng tự học, sẽ trở thành vô cùng bị động như những đứa trẻ mà tôi được biết như những câu chuyện kể trên. Nếu ngay từ nhỏ, cha mẹ không dành nhiều thời gian để thấu hiểu con, sẽ khó biết được con thực sự thích gì để định hướng và truyền cảm hứng cho con. Khi quan tâm đến con thì thường là quá muộn. Quá muộn không phải việc kiến thức chúng bị hổng khó bù đắp, mà quá muộn là khoảng cách giữa cha mẹ và con cái đã xa lắm rồi, không chia sẻ được. Ngoài việc kiến thức bị hổng, trẻ phải đối mặt với những áp lực nhiều phía, đặc biệt là những trì trích của cha mẹ, việc học hành không còn là hứng thú, nên không thể tiếp thu. Từ đó đam mê, sáng tạo tìm tòi phát huy những khả năng tiềm ẩn là hoàn toàn không thể.

Học tập một cách khoa học là trẻ phải tự nghiên cứu trước bài ở nhà, tự đặt các câu hỏi, tự có cách giải quyết các vấn đề của mình trước, và thầy cô là người hướng dẫn trẻ nên tìm câu trả lời trong những tài liệu nào, hoặc đưa ra các gợi ý về việc giải quyết vấn đề. Học ngoại ngữ thì càng cần phải tự học rất nhiều ở nhà và đến trường chỉ là tương tác và giao tiếp. Thời gian học với người hướng dẫn và thời gian tự học phải có sự cân bằng. Chỉ cần trẻ có khả năng và ý thức tự học, thì thời gian học với người hướng dẫn vô cùng lý thú và hiệu quả.

Hiện tượng học thêm ở trường tràn lan và kém hiệu quả nhưng bao nhiêu năm qua chưa thấy sự đổi thay đáng kể của ngành giáo dục. Vì thế, trước khi hệ thống giáo dục cồng kềnh đang hô hào đổi thay, các bậc phụ huynh phải tự đổi thay mình trước. Hãy dành nhiều thời gian hơn cho con, hiểu tâm tư nguyện vọng của con, truyền cảm hứng cho con hoặc tìm những người đáng tin cậy để hướng dẫn cho con. Đừng lãng phí thời gian của con trẻ cho những điều mà chính chúng ta cũng cảm thấy nó thật sự vô bổ.

Hãy cho trẻ nhiều thời gian để nghiên cứu, làm thử một điều gì đó, sáng tạo và say mê với nó. Tình trạng chung của nhiều trẻ cho đến khi trưởng thành thường không biết mình muốn gì, thích gì, nên làm gì bởi từ nhỏ chúng không được và không có thời gian để tự nghiền ngẫm một cái gì đó cho thật sâu sắc. Tiếp xúc với nhiều sinh viên đại học, kể cả những em sắp ra trường, các em đều chia sẻ với tôi một điều rất chung là ¨Em chán học quá, em không hiểu cứ phải học những điều giả tạo và không thích này để làm gì, em muốn sống một đời sống khác, nhưng lại ngại phải đảo lộn mọi thứ đã được sắp đặt và đang trôi.¨

Hầu hết học sinh sau khi tốt nghiệp đại học, ra ngoài cuộc đời, mới bắt đầu thực sự sống cuộc đời của chính mình, đầy bỡ ngỡ, va vấp và đau khổ cho sự lơ ngơ của chúng. Chúng muốn làm việc được hầu như phải tự học lại từ đầu hoặc các công ty phải đào tạo gần như từ đầu. Chúng đã phí hoài bao nhiêu năm cho việc làm hài lòng cha mẹ và thầy cô, phí hoài bao nhiêu năm để trả lời cho mình câu hỏi mình là ai, mình muốn gì và mình phải tự đứng lên bằng đôi chân của mình như thế nào?

Việc học kiến thức là vô cùng quan trọng. Nhưng quan trọng hơn, trẻ phải được học cách tự tìm ra những điều chúng thích, đam mê với nó, tự tìm tòi, tự tìm những giải pháp và tìm đến con đường chạm tới ước mơ của mình. Đó mới là cái đích của việc học. Thế nên cha mẹ ngoài việc hướng dẫn cho con những phương pháp tự học và nghiên cứu, cần có những giải pháp cân bằng với việc học ở trường và việc học thêm, tránh làm lãng phí những tháng năm tuổi thanh xuân tươi đẹp nhất của con trẻ.   Hãy giúp con hiểu hơn về bản thân, biết sớm đam mê của mình và tự tìm tòi để chạm đến ước mơ của chúng.

Đoàn Minh Hằng

 

Nếu tôi là cô giáo dạy văn

529224_2889437886097_143692314_n

Từ những ký ức học văn …

 

Quả thực tôi không nhớ lắm 20 năm trước mình đã được học văn ở nhà trường như thế nào. Cảm giác chung là hầu như chẳng mấy ấn tượng. Nhưng có 3 câu chuyện mà tôi còn nhớ mãi.

 

Câu chuyện thứ nhất: đề bài cô giáo yêu cầu viết tiếp câu chuyện tưởng tượng cho phần kết của chuyện cổ tích. Ví dụ sau khi hoàng tử đưa công chúa về cung trong Bầy chim thiên nga thì chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Tuy học lớp 6 nhưng tôi đã bắt đầu làm thơ nên tôi làm nguyên một câu chuyện rất dài bằng thơ phải đến 10 khổ. Hôm trả bài cô giáo bảo không biết chấm bài của tôi như nào vì cô không yêu cầu tôi làm thơ. Sau đó cô cho tôi điểm 5.

 

Lần thứ hai cả lớp viết bài khen cô Tấm riêng tôi có những quan điểm của mình và tôi cảm thấy cô độc khi một lần nữa cô giáo phê bình tôi vì chê cô Tấm độc ác. Tôi bỏ ra khỏi lớp đi lang thang ngoài sân trường. Sau đó tôi thi sang lớp hóa và không học văn nữa.

 

Lần thứ ba tôi nhớ nhất khi học văn của Nguyễn Tuân, cô giáo (tất nhiên là cô giáo khác) phân tích rất kỹ một đoạn văn miêu tả của Nguyễn Tuân để chỉ cho chúng tôi xem những tính chất điện ảnh trong đoạn văn đó, cách miêu tả hệt như Nguyễn Tuân lia chiếc máy quay phim thu lại những thước phim đáng giá cho người xem. Cô nói Nguyễn Tuân có một sự hiểu biết sâu sắc về nhiều lĩnh vực khi viết. Từ đó tôi luôn có mơ ước mình sẽ viết được một tác phẩm văn học mà ở đó cách thể hiện cũng phải giống như những thước phim và phải có sự hiểu biết sâu sắc về lĩnh vực mình đang viết.

 

Bao nhiêu năm học văn, ký ức của tôi chỉ nhớ bấy nhiêu thôi.

 

Nhưng có một điều đáng nói, hành trang đi kèm chúng tôi thời bấy giờ chỉ là những cuốn sách giáo khoa kèm theo những cuốn sách hướng dẫn phân tích. Tôi đồ rầng tất cả các nhà giáo dạy văn ngày xưa cũng như bây giờ ở nhà chưa từng có một giá sách khủng. Thời bấy giờ học trường chuyên, chúng tôi học suốt ngày đêm, cho đến khi một tình nguyện viên quốc tế Singapore ở lại trường trong một thời gian ngắn dạy tiếng Anh đến, cô rất ngạc nhiên vì học sinh chả đứa nào đọc sách ngoài sách giáo khoa cả. Chính cô giáo tự mở một tủ sách truyện tiếng Anh nhỏ ở phòng của cô trong ký túc xá để khuyến khích học trò chăm chỉ đọc các tác phẩm văn học. Nhà trường không có thư viện để tác phẩm văn học bằng tiếng Việt đến với học sinh chuyên văn đọc. Tôi cũng dám chắc nhiều trường học hiện nay không hề có thư viện sách cho học sinh. Nếu chỉ tiếp xúc với sách giáo khoa thôi, làm sao đủ?

 

Rất may bây giờ các bạn trẻ có điều kiện để mua sách hoặc tiểu thuyết đọc nhiều hơn chúng tôi ngày xưa. Tôi cũng có may mắn hơn chúng bạn là được thừa hưởng nhiều nguòn sách từ gia đình nhưng lịch học nhà trường vô cùng dầy đặc, học gạo nhiều hơn học thật.

 

…Đến mơ ước dành cho các em học sinh

 

Bây giờ đã hơn 30 tuổi, tự dưng tôi lại mơ ước giá như mình được đứng trên bục giảng, say sưa truyền cảm hứng về văn học cho các em. Tại sao nhiều năm trước, tôi không nhận được cảm hứng này từ thầy cô? Con đường sống và trải nghiệm của tôi đã khiến tôi đúc kết và liên tưởng được nhiều điều có liên quan giữa văn học và cuộc sống. Và giá như ngày trước các thầy cô nói chuyện với chúng tôi được về cuộc sống và văn học cũng như văn học với cuộc sống thì tuyệt vời biết bao. Tôi chưa hề đứng trên bục giảng, nhưng tôi có cơ hội được đứng trước nhiều bạn sinh viên để nói chuyện về sách và cuộc sống. Tôi có khoảng thời gian là 3 năm mở một quán cafe sách ở Hà Nội trước khi sang định cư tại Pháp, để trả cho ước mơ thời còn học sinh của tôi, là không được đọc sách, là không được trò chuyện về sách và cuộc sống. Tại đó, tôi gặp nhiều các em học sinh sinh viên, với những ánh mắt đầy khao khát được khám phá về thế giới nội tâm cũng như cuộc sống rộng lớn mà các em sắp bước vào.

 

Có một kỷ niệm nhớ nhất là một em nhân viên của tôi, khi đó đang làm phụ bàn tại quán, nói với tôi rằng, chị là người đầu tiên chọn cho em một cuốn sách đầu tiên trong cuộc đời em. Trước đó em chưa bao giờ đọc sách. Cuốn sách đó đã thay đổi em rất nhiều. Sau này khi tôi ngừng kinh doanh cafe sách, các em nhân viên cũng mỗi người một nơi, chính em đã viết thư kể cho tôi câu chuyện rằng trước đó em rất hoang mang trong cuộc sống, làm nhiều việc vô bổ kể cả tham gia hút heroin, nhưng sau khi được nhận vào làm việc tại môi trường cafe sách và được truyền đạt những điều ý nghĩa trong cuộc sống và văn học, em đã thay đổi và hiện nay có một việc làm tốt để giúp bố mẹ.

 

Tôi có một mơ ước văn học trong nhà trường làm được những việc như thế, đó là không chỉ truyền cho các em một tình yêu với sách, văn học, mà còn cả những trải nghiệm sống mang tính nhân văn. Không phải là những bài kiểm tra miệng thuộc lòng, không phải là những câu phân tích xáo rỗng mà tư tưởng là của thầy cô hoặc trong sách hướng dẫn phân tích, không phải là những kỳ thi quay cóp, không phải là cách chấm điểm rập khuôn. Văn học và cuộc sống có liên quan đến nhau chặt chẽ, một mặt nó khơi gợi tính nhân văn, mặt kia nó phản ánh hiện thực xã hội qua nhiều cách thể hiện của tác giả. Văn học chắt chiu những suy nghĩ tinh túy nhất của các nhà văn qua mọi thời đại, có nhiều cảm xúc và trải nghiệm cuộc sống, để lại món quà cho người đọc để người ta tự soi vào nội tâm của mình, đôi khi, cảm thấy được đồng cảm như một người bạn.

 

Nếu tôi là cô giáo dạy văn

 

Nếu tôi là cô giáo dạy văn, việc đầu tiên, tôi sẽ trò chuyện với các em về tình yêu sách, về tầm quan trọng của sách nói chung và sách văn học nói riêng với cá nhân tôi. Tôi sẽ hỏi các em vì sao các em yêu thích hoặc không yêu thích văn học, các em thường cảm thấy thế nào khi được đọc những cuốn sách hay, những tác phẩm mà các em yêu thích là gì. Tôi sẽ làm một tủ sách để mọi người trong lớp cùng đọc, cùng chia sẻ trên một group nào đó trên facebook chẳng hạn. Tất nhiên là sẽ có những cuộc thi sáng tác cho các em. Tôi cũng sẽ chọn một đoạn văn thật ý nghĩa để mọi người cùng phân tích và đưa ra ý kiến về đoạn văn đó. Tiêu chí đánh giá một bài viết hay thì ý tưởng và cách thể hiện độc đáo, cá tính, sáng tạo, giẩu cảm xúc được đề cao hơn cả.
Quan trọng hơn, tôi muốn đưa văn học gần hơn với cuộc sống của các em. Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi mới lớn, chất chứa nhiều tâm tư nguyện vọng và khao khát ước mơ, cũng như nhiều lúng túng mơ hồ trong cuộc sống. Văn học cũng có thể là một phương tiện để các em giãi bày tâm sự hoặc phản ánh góc nhìn về thế giới xung quanh. Quan trọng nhất là khuyến khích các em thể hiện thế giới quan của mình, giúp các em tìm thấy niềm vui khi được thể hiện quan điểm hay tìm thấy những khoảng lặng trong cuộc sống. Giúp các em có những góc nhìn sâu sắc và rộng mở hơn với cuộc đời, biết liên tưởng những tư tưởng hay triết lý trong các tác phẩm với cuộc sống, cũng như biết tổng hợp cuộc sống thành những tư tưởng đưa vào chính trang viết của mình. Dạy các em những cái chiều sâu, những chau chuốt khi viết. Dạy các em những bài học nhân văn về cuộc sống thông qua văn học. Tôi cũng muốn khuyến khích các em viết về cuộc sống hiện tại thông qua góc nhìn của riêng mình giúp các em bắt đầu có những tư duy về thời đại mình đang sống và thể hiện những chính kiến của mình thông qua văn học.

 

¨Mọi lý thuyết chỉ là mầu xám, còn cây đời mãi mãi xanh tươi.¨ Tôi mơ ước về một cái cây văn học trong nhà trường được tưới bởi những rung cảm bằng trái tim và trải nghiệm sống thật gần gũi, để cây xum xuê bóng mát cho tâm hồn em thơ.

 

Đoàn Minh Hằng

 

Nhân trường hợp Huyền Chip

Năm ngoái, đánh máy được cho là một nghề khá nguy hiểm tại Việt Nam. Nhưng ở thời điểm hiện tại, viết sách cũng nguy hiểm không kém, đặc biệt là viết Nhật ký hành trình. Hãy thật sự cẩn thận với công việc này nếu bạn không muốn cố tình trở thành tâm điểm của cơn bão truyền thông và mạng xã hội, để rồi có nguy cơ hứng trọn gạch đá về mình.Chắc hẳn các bạn đều đoán được tôi đang nhắc đến cuốn Nhật ký hành trình “Xách ba lô lên và đi” của tác giả Huyền Chip (Nguyễn Thị Khánh Huyền.) Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết này tôi không muốn nói quá nhiều đến tính đúng sai của cuốn sách hay những điều mà mọi người đã mổ xẻ hết rồi. Tôi chỉ muốn đưa góc nhìn của mình về xã hội hiện tại chúng ta đang sống, thông qua những sự việc diễn biến xung quanh sự kiện đang gây nhiều tranh cãi này.

Một xã hội thiếu chuẩn

Song hành với sự phát triển của mạng xã hội, việc thực hiện tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm cá nhân trở nên dễ dàng hơn, khiến bất cứ ai cũng có thể đưa ra những ý kiến hoặc lập luận của mình và truyền tải cho nhiều người biết.

Đây là một tín hiệu đáng mừng của một xã hội phát triển, ai cũng có quyền phát biểu một cách đa dạng. Tín hiệu đáng mừng là có rất nhiều bạn trẻ đưa ra những lập luận sắc sảo trên các blog cá nhân hoặc các trang web độc lập. Đặc biệt hơn nữa, ý kiến của những người mà trước kia thường được cho là “cầm cân nảy mực” như giáo sư, tiến sĩ, học giả… cũng có thể bị vùi dập tơi bời, bị chê bai không tiếc lời.

Trong cảnh “trăm hoa đua nở” có phần hỗn độn như thế, chúng ta thiếu hẳn một bộ phận trí thức tinh hoa, có tiếng nói có trọng lượng về những việc như thế này. Do ai cũng có quyền có tiếng nói, ai mạnh thì người đó nói to, nên có những tiếng nói rất to, át cả tiếng cộng đồng, nhưng tiếc thay lại không phải là ý kiến đúng đắn.

Cũng vì xã hội thiếu chuẩn, nên ranh giới của sự đúng sai cũng rất mơ hồ. Cùng một sự việc, có người cho là không chấp nhận được, có người lại cho là chuyện bình thường. Cũng vì không có những chuẩn mực hay thước đo trong tranh luận, nên nhiều khi càng tranh luận càng đi vào ngõ cụt.

Trong mớ hỗn độn ấy, báo chí nhiều khi lại thêm mắm thêm muối vào khiến người đọc không biết sự thật ở đâu, mù mờ lại càng thêm mù mờ. Ai đổ thêm tí mắm vào việc Huyền Chip hét giá 600 triệu? Ai cho thêm tí muối vào “nghi án” Huyền Chip đạo văn? Ai đổ cả thùng mắm muối về việc Huyền Chip cung cấp 22 bức ảnh để chứng minh cho hành trình của mình (trong khi cô ấy không cung cấp)?

Chúng ta đã thiếu bộ phận trí thức tinh hoa có khả năng đưa ra tiếng nói trọng lượng, nhưng báo chí cũng rất thiếu những cây bút sắc sảo, trong khi lại thừa những “con kền kền” chỉ chực ngồi copy status của ông nọ bà kia trên facebook rồi phát tán khắp nơi.

Trong một xã hội như thế, làm gì phải sợ cuốn sách của một cô bé 23 tuổi có thể định hướng và làm hỏng cả một thế hệ trẻ. (Nếu như giới trẻ biết phản biện lại cả giáo sư tiến sĩ thì hãy yên tâm là họ đủ tỉnh táo để không bị Huyền Chip làm nguy hại đến mọi hành động và cuộc sống của họ).

Đâu đâu cũng thiếu trách nhiệm!

Không thể không nhắc tới việc báo chí và truyền thông thiếu trách nhiệm, chỉ cần quan tâm có bài viết giật gân, có nhiều lượt truy cập và có sự kiện thật hot như trong trường hợp này khiến Huyền Chip rất có thể đơn thuần chỉ là nạn nhân của truyền thông.

Có thể ban đầu khi Huyền Chip viết cuốn sách này, em viết trước hết cho bản thân, để khỏi quên, viết vì mơ ước có một cuốn sách mang tên mình, như em đã chia sẻ ở lời mở đầu cuốn “Xách ba lô lên và đi” (tập 1). Nhưng sau đó em được báo chí giật tít, tung hô, trở thành biểu tượng của giới trẻ và em bị đắm chìm trong đó. Đến giờ, ai chịu trách nhiệm bởi những bài viết đưa thông tin sai về em? Chẳng nhà báo nào đứng lên xin lỗi cả. Họ bận lủi đi đâu mất, hoặc bận xào nấu tiếp những món ăn đang nóng hổi từ mọi động thái liên quan đến em.

Ngay cả người đã dầy công viết bản kiến nghị 21 trang để yêu cầu thu hồi sách của Huyền Chip biết đâu cũng chỉ là con mồi của truyền thông, và chưa biết chừng trong tương lai sẽ trở thành nạn nhân. Trần Ngọc Thịnh, người được cho là học giả từ Mỹ về, thật ra cũng là một người trẻ đang nằm trong vòng xoáy này. Thịnh có quyền gửi bản kiến nghị của mình nhưng anh ta cũng có quyền nói “không” với báo chí, không cần trả lời phỏng vấn tràng giang đại hải, không cần phải ngồi khoe trên facebook hôm nay thật vui vì kênh 14 đã đăng, tại sao “Dân Trí” chưa vào cuộc, báo “Thanh Niên” lề phải cũng đăng tin rồi nhé, v.v… Nhưng Thịnh đang ở đấy, ngây ngô và say đắm trong tâm cơn bão này, cùng em Huyền Chip, chưa biết bao giờ ra!

Cần nói thêm về trách nhiệm của BTV và các NXB khi đưa ra công chúng những sản phẩm có “sạn”. Đã từ lâu, chúng ta phải ăn quá nhiều “sạn” nên niềm tin của công chúng rất thuyên giảm. Nếu từ khâu biên tập sách, các BTV cẩn thận hơn, nghĩ cho tác giả hơn, các nhà sách chặt chẽ hơn, thì cũng giảm bớt được những chuyện kiến nghị, lùm xùm hoặc kiện tụng.

Tình trạng chung đối với nhiều cuốn sách là NXB bản đôi khi chỉ cần quan tâm đề tài này, tác giả kia có vẻ hot, bán được càng nhiều sách càng tốt.  Bản thân các tác giả, đặc biệt những cây bút trẻ, nhiều lúc chưa ý thức được việc mình cần phải trau chuốt tác phẩm trước khi đưa ra công chúng – còn vai trò của BTV cũng như NXB đôi khi còn khá mờ nhạt. Nhưng lúc cần quảng cáo sách thì cứ làm cho thật lực, miễn càng nhiều người biết càng tốt chứ không cần biết sản phẩm của mình thật sự có chất lượng hay vẫn còn nhiều “sạn”.

Xã hội nhiều sự giả dối và suy nghĩ về hình ảnh Quốc gia

Đứng trước một sự việc đương nhiên chúng ta có quyền hoài nghi về tính chân thực của nó, nhưng quan trọng là sự hoài nghi, đánh giá và đưa ý kiến ấy ở mức độ tới đâu.

Trong trường hợp cuốn sách của Huyền Chip, phải nói là có rất nhiều ý kiến đòi hỏi phải chứng minh sự thật, và lên đến đỉnh điểm là việc một học giả trẻ dù chưa đọc hết cuốn sách thứ hai cũng làm đơn kiến nghị. Điều này thể hiện một thực tế: chúng ta đang sông trong một xã hội thiếu niềm tin và sự thiếu niềm tin này lan tỏa mạnh hơn việc có đủ niềm tin để nhìn nhận cuộc sống một cách nhẹ nhàng hơn, cũng như, nhìn nhận giới trẻ một cách bao dung hơn.

Chúng ta bị lừa dối quá nhiều, từ hang hóa thiếu chất lượng đến thực phẩm độc hại cho sức khỏe, từ việc báo chí phóng đại và tung hô quá nhiều về một thần đồng hay vĩ nhân nào đó đến việc các sản phẩm văn hóa bị PR quá lố. Chúng ta còn bị lừa dối cả khi bỏ tiền từ thiện, và ngay trong các bệnh viện, cơ sở y yế cũng không ít sự dối trá nghiêm trọng ảnh hưởng đến tính mạng con người.

Trong một xã hội chúng ta đang sống, bằng cấp giả, giấy tờ giả, đạo đức giả, tư tưởng giả đầy rẫy không thể kiểm soát hết và không diễn tả hết bằng ngôn từ. Sẵn trong suy nghĩ của mỗi người là sự mất niềm tin vào những giá trị tốt đẹp và mất niềm tin vào nhau, nên chỉ cần một ngọn lửa nhỏ cũng sẵn sàng thổi bùng lên một đám cháy lớn, lan tỏa, không cách nào dập tắt nổi.

Điều này có thể lý giải được phần nào việc ai đó cho rằng việc vượt biên trái phép, hay đi lậu vé của Huyền Chip làm ảnh hưởng đến hình ảnh Quốc gia, và theo lời của Trần Ngọc Thịnh thì việc này được nâng thành quan điểm: “Quyền, lợi ích của dân tộc là thiêng liêng, không một cá nhân nào được phép làm ảnh hưởng”.

Chúng ta sống, trước tiên, là phải chân thực với bản thân mình và bản ngã của chính mình. Trong xã hội hiện nay người ta vẫn không sao tách bạch được vai trò của một cá nhân với hình ảnh của Tổ quốc. Khi một người nào đó “lỡ” thành danh ở nước ngoài, dù không trực tiếp được đào tạo hoặc sinh sống tại Việt Nam nhưng chỉ cần mang gốc gác Việt thì nghiễm nhiên được cả xã hội hỉ hả, tung hô và tự hào.

Và khi một ai đó làm gì xấu hay phạm pháp, dường như chúng ta không thể tư duy một cách thông thường là ai làm sai kẻ đó phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nếu Huyền Chip vượt biên bất hợp pháp và bị bắt, em có thể bị trục xuất và bị từ chối xuất ngoại trong những lần sau. Tuy nhiên, việc này chưa đến mức phải nâng quan điểm thành việc “làm hỏng hình ảnh Quốc gia”, cũng như chưa cần phải lo một bộ phận giới trẻ sẽ “noi gương” em làm điều xấu.

Trong chuyện này, Huyền Chip thực sự chỉ để ý đến sự thú vị của chuyến đi, say sưa kể lại những trải nghiệm của mình một cách ngây thơ, và người đọc bắt lỗi Huyền vi phạm pháp luật. Có lẽ đây mới chính là độ chân thực của một cuốn hành trình vì Huyền kể cả sự thật mình làm những điều chưa đúng với pháp luật. Với người khác, họ có thể đã giấu nhẹm đi rồi và tha hồ tô vẽ cho mình những cái hay không tồn tại mà chả ai kiểm chứng nổi.

Bài học cho người trẻ và một xã hội bao dung hơn

Trong một xã hội còn nhiều khiếm khuyết như vậy, giới trẻ biết sống thế nào và phải sống thế nào? Ai sẽ là những người chắp cánh và nâng đỡ họ, hay họ phải tự mò mẫm tìm đường để đi, để sai, trải nghiệm, nhận biết và trưởng thành?

Huyền Chip dũng cảm hơn nhiều người trong chúng ta, ít nhất em đã xóa bỏ được rào cản và quan niệm thông thường với sự gò bó của gia đình và trường học. Có nhiều người chỉ mơ ước được vứt bỏ mặt nạ của mình đi, sống thật với đam mê khao khát của mình, nhưng vẫn phải sống giả dối với chính bản thân mình. Sự giả dối đó không biết có ai lên án thay mình được hay không?

Đấy là chưa nói đến những sự dũng cảm liên quan đến tính mạng bản thân trên con đường khám phá và tìm hiểu những nền văn hóa, những miền đất mới mà khó ai có thể làm được. Không nhiều người dám đổi cả tính mạng của mình để đi theo tiếng gọi của đam mê và mơ ước. Trong cuộc sống có những việc người này làm được, nhưng người khác không làm được, theo những tư duy và những việc xảy ra thông thường. Có lẽ vì Huyền làm được nên Huyền mới có một hành trình đầy trải nghiệm, dấn thân và thú vị đến thế.

Trong mọi câu chuyện – kể cả hồi ký hay tự truyện – đều có những phần không viết ra hết sự thật, hoặc viết ra những sự thật chỉ để phục vụ một thông điệp hoặc mục đích nào đó của tác giả. Riêng chuyện không viết ra hết sự thật cũng đã là một sự thật không đầy đủ rồi. Còn viết sai sự thật, nếu không quá lố, tùy từng người có thể chấp nhận được hay không chấp nhận được.

Trong trường hợp của Huyền Chip, có thể cảm nhận đâu đó những hạt sạn, mà chúng ta không thể xác quyết được tính đúng sai một cách chính xác, nhưng em vẫn đáng thương và cảm thông hơn đáng chỉ trích. 23 tuổi là độ tuổi quá trẻ, con người ta có thể có những sai lầm nhỏ và Huyền Chip sẽ tự có những kinh nghiệm cho bản thân mình.

Cái giá của đam mê luôn quá đắt với người trẻ nhưng hiện tại không thiếu những bạn trẻ vẫn dấn thân cho mơ ước của mình. Không chỉ phải nỗ lực để chạm đến ước mơ của mình, họ còn cần phải biết suy nghĩ độc lập, không để người nổi tiếng hoặc truyền thông “dắt mũi”, cũng như phải biết tự bảo vệ mình trước dư luận và truyền thông.

Những người trẻ phải rút ra được những bài học cho riêng mình, trau chuốt hơn cho từng sản phẩm trước khi ra công chúng, cư xử thế nào khi gặp khủng hoảng truyền thông, vượt qua những khó khăn và sai lầm của mình như thế nào để vươn lên những tầm trải nghiệm cao hơn và sâu sắc hơn của cuộc sống. Nếu như ai đã từng một lần đi qua tuổi trẻ, phải vượt qua vô vàn cửa ải (cha mẹ, gia đình, nhà trường, xã hội…) để chạm đến ước mơ – và nhiều khi, phải trả giá cho những sai lầm của mình – thì hãy nhìn lại vào sâu thẳm nội tâm mình để bao dung hơn với người trẻ. Không chỉ riêng với Huyền Chip.
1380534347.nv
Qua sự việc này, tôi tin rằng Huyền Chip sẽ trưởng thành hơn rất nhiều, như em viết trong lời mở đầu của cuốn “Xách ba lô và đi” (phần 2) của em: “Châu Phi dạy cho tôi cách chấp nhận: chấp nhận rằng văn hóa là khác biệt, chấp nhận rằng cuộc sống tôi khi rất bất công, chấp nhận rằng trong đời cũng có lúc lực bất tòng tâm, chấp nhận rằng mình không sống cuộc sống của người khác thì không được chỉ tay năm ngón phán xét đúng sai.”

Có thể ở đâu đó không hoàn toàn là sự thật trọn vẹn thì tôi vẫn tin Huyền có được hạnh phúc và trải nghiệm mà không nhiều người có được. Như em từng chia sẻ trong sách của mình: “Đó là một hạnh phúc âm ỉ khi bạn làm được một điều gì đó lạ lùng đến mức người ta không tin bạn đã làm được.”

Đoàn Minh Hằng