KHU ĐẤT TRỐNG, MANG TÊN NELSON MANDELA

Khu đất mang tên Nelson Mandela, 7h chiều tối nay, một người đàn ông da đen mở cánh cổng cho một chiếc ô tô đi vào. Cánh cổng này mới được dựng lên, cùng với hàng rào sắt vây quanh khu đất. Chòi canh và một ghế nhựa gần cánh cổng cũng mới xuất hiện hôm nay, cùng với người đàn ông này. Trên hàng rào có gắn một tấm biển đỏ ghi dòng chữ: Khu vực cấm người nước ngoài.

Trong khoảnh khắc xe bus dừng trước khu đất, tôi nhìn ra bên ngoài và kịp ghi lại những hình ảnh đó.

Sáng nay, tôi chạy bộ cùng con trai trong công viên đối diện với khu đất Nelson Mandela. Tôi chạy cùng con những vòng nhỏ ở giữa lòng công viên, sau đó để nó ngồi nghỉ cùng bố đang phải trông đống xe đạp cho cả nhà, rồi một mình chạy những vòng to sát bên lề công viên. Khi chạy một mình tôi phát hiện ra trên những hàng cây cảnh được cắt xén, trên những chiếc ghế gỗ, một loạt quần áo đang được phơi ngay ngắn. Một vài nhóm người tị nạn vẫn đang ngồi lúp xúp dưới lùm cây.

Tôi chạy sang phía một khu đất trống khác ở bên rìa công viên, đối diện với khu đất Nelson Mandela. Hôm qua khi tôi cùng con trai chạy bộ qua đây, thấy lố nhố người tị nạn đứng ngồi, vài cảnh sát, một người bó chân ngồi trên cái ghế, một cảnh sát cố gìm đầu một con chó nghiệp vụ đeo rọ mõm xuống đất. Lúc đó tôi nghĩ chắc có thêm người tị nạn mới đến và cảnh sát tới giúp họ dựng trại. Sự thật là khi đó bên khu đất Nelson Mandela đang bị một dàn cảnh sát đông đảo dẹp trại nên một vài người tị nạn cố cầm cự chạy sang bên khu đất trống còn lại. Sáng nay khi qua, tôi chỉ thấy rất nhiều bồ câu đang cặm cụi sà xuống bãi đất mà hôm qua mấy người tị nạn cố cầm cự chạy dạt sang.

Trại tị nạn của người Albanais. 149 người, 119 người lớn, còn lại là trẻ em trong đó có 9 cháu nhỏ dưới 3 tuổi, đang chờ được cấp giấy tị nạn. Hồi đầu năm họ còn ở hẳn trong công viên chính. Mỗi sáng chạy bộ qua tôi thấy những chiếc lều san sát nhau dưới bóng cây. Họ bắt đầu lục đục tỉnh dậy đánh răng ở những vòi nước công cộng. Bẵng đi một dạo họ bị dẹp đi và cuối cùng họ lại quay lại khu đất Nelson Mandela, bên cạnh công viên, không một bóng cây, giữa mùa hè như đổ lửa. Vào thời điểm đầu năm khi thấy họ ở đó, tôi đã lên mạng tìm kiếm thông tin và biết rằng đây không phải lần đầu tiên họ đóng đô trong những công viên ở Lyon. Cuộc sống của họ từ khi rời đất nước dạt đến đây là cảnh sống vác lều chạy từ công viên này sang công viên khác loanh quanh trong thành phố. Có người còn trả lời phỏng vấn rằng để xem chính quyền thành phố Lyon có đóng cửa được hết các công viên không.

Hôm qua chạy bộ về tôi dắt con đi qua khu đất, khi đó đang được đóng hàng rào xung quanh. Người tị nạn vẫn chưa đi hẳn, đang đứng tụ thành đám đông với lỉnh kỉnh đồ đạc, dạt sang bên góc công viên. Rác vẫn đầy trong khu đất. Những con bồ câu chấp chới cánh bay. Cảnh sát đứng đầy bên ngoài hàng rào đang được dựng. Một vài người được thuê đến để dọn dẹp. Một người đàn ông vác ra khỏi khu đất một cái lều và đi phía sau chúng tôi trên đường về nhà. Khi chúng tôi tránh đường cho ông thì thấy ông ta rẽ ngang và mang cái lều đó vào bên trong một tòa nhà.

Đoàn Minh Hằng

Advertisements

Không chỉ nói về chạy bộ (1)

Hôm nọ tỉnh giấc thấy trời mưa, trong lòng tôi mừng húm, được lãi thêm một ngày lười. Tôi cố vớt vát, “hay là chờ nắng lên”, rồi trì hoãn qua trưa đến hết chiều. Chạy bộ kiểu gì cũng nên vào buổi sáng, ngay khi thức giấc. Nếu không cả ngày bạn mất công sáng tác những lý do để biện hộ cho việc không làm. Khi không thể dành thời gian làm việc gì, nhất là không thể làm một cách nghiêm túc, chắc chắn bạn không yêu việc đó, hoặc yêu việc đó không đủ. Điều này đúng trong cả mối quan hệ giữa con người với con người.

Viết nhật ký cho mình, một tiếng tôi gõ được vài nghìn chữ. Nhưng viết cho bạn đọc lại là chuyện khác. Tôi vào Quora xem thảo luận về chủ đề này. Có người nói, nếu muốn nhật ký thú vị bạn phải sống cuộc đời thú vị. Một ý kiến phản bác ngay, không, bạn chẳng cần phải là vĩ nhân mới có một cuốn nhật ký thú vị. Hãy nhận ra những điều đó trong chính cuộc đời mình, bởi vì dù cho bạn là ai thì những chuyện thú vị cũng đầy ra đấy. Người này còn trích dẫn một câu của Marcel Proust:: “The real voyage of discovery consists not in seeking new landscapes but in having new eyes.” Tạm dịch là: “Sự khám phá trong những chuyến du hành thực sự không nằm ở việc kiếm tìm những miền đất mới mà ở việc có những góc nhìn mới.”

Tôi đang ở La Rochelle.

Sáng nay, cả gia đình uống cafe ngoài bến cảng như mọi sáng, mọi chiều trong mọi kỳ nghỉ một năm hai lần ở đây. Ngồi từ quán cafe nhìn sang đường hướng ra bến cảng, tôi thấy người đàn ông biểu diễn tiết mục đứng bất động trên không. Quần áo, tóc tai, mặt mũi đều được phủ kín một lớp sơn mầu xám bạc. Mỗi khi ai đi qua thả vào chiếc mũ để phía trước một đồng xu, từ bất động ông sẽ biểu diễn bằng tay, bằng đầu khi vẫn đứng lơ lửng, đôi khi phát ra âm thanh vui nhộn bằng miệng. Thi thoảng, ông lấy kẹo trong túi đưa cho một đứa trẻ nào đó. Hồi Bi 3 tuổi cũng hay lon ton ra bỏ xu vào chiếc mũ của với mục đích được nhận kẹo. Bây giờ Bi gần 8 tuổi, đang mải mê lắp bộ Lego mới. Mỗi năm hai kỳ nghỉ, ngày nào ra bến cảng tôi cũng gặp ông. Lần rước tôi bắt gặp khoảnh khắc người đàn ông này nghỉ ăn trưa. Bên góc khuất của bến cảng, đã cởi bỏ trang phục biểu diễn, ông ngồi ăn chiếc bánh mỳ với bộ mặt còn nguyên sơn. Tôi lấy một đồng xu, băng qua đường, thả vào chiếc mũ của ông, nói một lời chào. Người đàn ông vui mừng khởi động các động tác biểu diễn nhưng tôi mỉm cười vẫy chào ông và ra ám hiệu là ông không cần phải biểu diễn để phục vụ tôi đâu. Sau đó tôi quay về chỗ của mình và để ông thấy chúng tôi ngắm ông từ xa với ý cảm thông nhiều hơn là cần ông phải trả cho một đồng xu vừa bỏ xuống.

Nếu bạn hỏi tôi thân thuộc với thành phố này đến mức nào, câu chuyện trên là câu trả lời. Cách bạn cư xử với một điều gì mới lạ hay thân thuộc đều khác nhau. Khi ta ở một nơi nào đó đủ lâu, khi ta yêu một nơi nào đó đủ sâu. Điều này cũng đúng với mối quan hệ giữa con người và con người.

CẬU BÉ CHƠI VĨ CẦM

CẬU BÉ CHƠI VĨ CẦM (1)

Chị Hằng đến gặp Phan Quân ngọt nhạt:

– Anh ạ, thằng bé yêu nghệ thuật, mong muốn biểu diễn nơi công chúng là chính, tiền thu được cháu mang làm từ thiện. Em gửi anh chút bạc lẻ cho các chú ấy uống nước hàng tháng. Còn đây là phong bì to hơn, rất to đấy ạ, em muốn anh phán xử, thằng bé cần được xin lỗi, dù gì nó cũng là trẻ con, có sai đâu là do em chưa thức thời. Chứ em biết cái giấy phép ấy mà, chờ được vả thì má cũng sưng.

Sau đó bắt tắc xi về, trên xe chị mở phây ra pót:

“Thôi em lạy các mẹ cao sang sống ở xứ bển, đừng có nói với em về việc hiểu và tuân thủ luật pháp nước nhà, sống ở xứ này cứ đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn, các mẹ ạ.”

CẬU BÉ CHƠI VĨ CẦM (2)

Chúng ta chỉ cần quan tâm đến nghệ thuật thôi vì nghệ thuật là cái đẹp là tri thức.

Chính trị chỉ là thứ chúng ta biết cho đến một ngày đẹp trời nó tìm đến chúng ta theo cách mà chúng ta chẳng biết gì về nó.
Khi đó nóng giận, trách móc hay khóc lóc cũng chẳng thể làm được gì.

Mọi chuyện đã trở nên quá muộn khi ta phải đứng giữa những thứ chẳng thuộc chuẩn nào, đứng cả bên này hay bên kia phán xét đều là không phải.

Bởi xã hội mà chúng ta đang sống mọi thứ đều ở trên phần ngọn.

Đoàn Minh Hằng

Tranh Le violoncelliste và The Blue Fiddler của Marc Chagall

CỔ TÍCH THỜI HIỆN ĐẠI

– Đại ca, mai mình sẽ nấu món gì để bỏ xuống trần gian ạ.
– Tao chịu, đồng tâm mỹ đức hoa hậu đại gia mama nấm, ấu dâm bắt cóc trẻ em thì tao còn hiểu nổi, chứ châu chấu đá voi mà cũng thành sóng thì tao chưa kịp phân tích tâm lý loài người chơi phây.
– Dạ, hôm nay lỡ tay con …chế món mới…chắc lạ…
– Đánh vào nỗi sợ hãi, đánh vào sự tò mò, đánh vào lòng phẫn nộ, đánh vào sự tự ti dân tộc, đánh vào sự mất tập trung và sự chẻ nhỏ của thời gian…công thức tao cho mày hết rồi. Tao nghỉ phép đây tùy mày ứng biến. Miễn là mỗi sáng tất cả bọn chơi phây sẽ phải vồ lấy điện thoại đầu tiên, vuốt, gõ và bị hút vào trong đó.

Đêm đêm, khi cả cõi phây đang say ngủ, có hai thầy trò vị thần nọ ở trên cao thì thầm bàn tính, sớm hôm sau sẽ dọn món ăn tin tức hot nào hủy hoại não và tiêu tốn thời gian của bọn nghiện phây. Ngày này qua ngày khác, tin tức hot như những làn sóng vỗ dạt vào bờ rồi tan biến. Lớp này nhấn chìm lớp kia. Loài người nghiện phây cũng dễ quên ngay những gì họ tranh luận, bày tỏ cảm xúc, quan điểm, tiếng nói trong vài nốt nhạc. Họ bị hai vị thần kia điều khiển và họ chạy theo những con sóng.

Đoàn Minh Hằng

Tranh Création de l’homme của Marc Chagall

CHUYỆN CỦA MÈO YOYO (Phần 3)

Sáng nay đi bộ ra bến tầu thấy cái nơ ở đôi giầy lại bị tung ra, đích thị là Yoyo hay nghịch giầy của mình. Tuần trước nó bị bật ra và chồng đã thắt lại nên mình quay sang hỏi cách làm. Chồng bảo “Anh nhìn cái bên cạnh làm mẫu, phải loay hoay mất 15 phút đấy.” Thế rồi anh lại ngồi xuống thắt lại cái nơ giầy cho mình. Đây không phải là việc anh thường làm, vì anh ghét những việc tỉ mỉ. Nhưng khi biết anh loay hoay mất 15 phút lần trước để thắt lại nơ giầy cho mình thì mình hiểu anh đã yêu Yoyo đến nhường nào.

Bởi vì hôm đó mình rất giận Yoyo, mình bảo nó cứ linh tinh quậy phá thế hay em trả nó về cho bà cụ đấy anh ạ. Yoyo không có mẹ. Bình thường bọn mèo nhỏ được mẹ dạy cách không cào và cắn người. Còn Yoyo thì cứ nhè chân mình mà xơi. Nhiều hôm bận cuống lên Yoyo từ đâu phi ra cào. Đang viết, đang đọc, đang ngủ, đang ăn, nói chung là lúc nào anh ý cũng lăng xăng chạy ra cào cấu. Thực ra là nó hiếu động không khác gì một đứa trẻ nhỏ. Bao nhiêu cây cối của mình phải bỏ hết lên giá cao, mỗi lần tưới lại phải bắc thang nếu không Yoyo phá hết. Nên khi mình giận mình nói trả Yoyo về cho bà cụ. Khi giận mình chỉ nói dọa vậy thôi mà chồng mình lo nên lẳng lặng đi giải quyết hậu quả của Yoyo bằng cách bỏ ra 15 phút để loay hoay gắn lại cái nơ dép cho mình.

Dạo này Bi đi nghỉ hè với bà nội, Yoyo hay ra sân ngồi một mình im lặng ngắm bọn chim bồ câu đậu ở trên mái. Làm mình nhớ có lần phạt Bi ra đứng ở sân Bi chẳng coi đó là chuyện bị phạt, ngồi ở sân bắt chước tiếng chim nói chuyện với bọn chim luôn.

Đi nghỉ hè phải nhờ người đến tưới cây cho cá ăn còn Yoyo chẳng ai nhận chăm giúp, để Yoyo ở nhà rồi thuê người đến cho ăn thì thương nó lủi thủi một mình. Cuối cùng may quá tìm được một bạn sinh viên đang nuôi sẵn ở nhà hai con mèo rồi nhận nuôi hộ. Trước hôm gửi nó đi thấy nhớ và thương nó phết, vì nó nhỏ quá, mới ba tháng tuổi, hệt cái cảm giác lần đầu tiên cho Bi đi nghỉ với bà hồi nhỏ. Giờ cứ đến kỳ nghỉ là Bi đi với bà nên cũng quen rồi và Bi cũng lớn rồi. Còn cảm giác xa Yoyo lần đầu khiến mình thấy như là xa Bi lần đầu vậy. Thảo nào bà cụ sau khi trao Yoyo đi cho mình rồi, còn dặn là nếu không nuôi được thì cứ mang về cho bà vì bà rất yêu nó.

Sáng nay mang Yoyo đi gửi, đến nhà bạn sinh viên kia đã có sẵn hai bạn mèo ở đó. Yoyo có bạn và người chủ lại rất yêu mèo nữa, nên cảm thấy yên tâm. Đôi khi chẳng lý giải được những tình cảm kỳ lạ thật nhỉ, với một con mèo.

Đoàn Minh Hằng

CHUYỆN CỦA MÈO YOYO (Phần 2)

Hôm qua, cả nhà đi trung tâm thương mại về, mở cửa ra là gọi toáng lên, Yoyo, Yoyo có quà này. Yoyo là tên con mèo, tên này do Bi đặt, Bi bảo là tên một nhân vật trong phim hoạt hình gì đó. Yoyo có quà là một cái thảm để cào chân.

Buổi tối cả nhà ăn moules. Thôi cả nhà được bữa đổi món thì Yoyo cũng có phần, nào thì lấy patê cho Yoyo ăn. Yoyo thích ăn patê mà bác sĩ dặn cho ăn vừa phải thôi vì không tốt cho răng sữa của Yoyo và dùng loại thức ăn cho mèo hàng ngày có nhiều chất hơn. Nên chỉ thi thoảng cho Yoyo ăn món nó thích, mặc dù nó rất thèm, cứ có patê là cuống lên, ríu rít cả lên. Hôm đầu cho ăn patê xong, Yoyo thuộc loại chán cơm thèm phở nên ít ăn thức ăn của mình, nhưng không ăn thì nhịn đói thôi chứ làm sao mà chiều được. Thành ra mỗi lần mà mình nấu cái gì thơm sực trong bếp là lại cuống quýt chạy vào quẩn hết cả vào chân, nhảy lên, cao lấy cào để, như thể muốn trèo lên bếp lăn thẳng vào cái chảo không bằng. Xong rồi suốt ngày đi sục thùng rác, có hôm bỏ đi miếng răm bông đã hỏng vào thùng làm Yoyo chạy vào bếp luẩn quẩn quanh thùng rác mấy bận, và đều bị tống cổ ra.

Mấy hôm đầu mới về nhà Yoyo độc chiếm toàn bộ phòng salon và bàn làm việc của mình. Sáng sớm ngồi đọc sách cũng không yên vì nó leo trèo cào cấu nên đành cố thủ trong phòng ngủ. Yên tâm thằng này bé chưa biết leo lên gác. Mấy hôm sau anh ta đã lọ mọ bò lên rồi tối nào trước khi đi ngủ cũng đứng ở dưới giường ngước lên với ánh mắt rất chi là van nài. Khi người ta đọc sách là lúc anh loạch xoạch chơi đùa ở dưới. Cứ yên tâm là giường cao (vì có ngăn tủ kéo ở dưới tiết kiệm không gian) nó không trèo lên được. Thi thoảng hai vợ chồng ngó xuống dưới thấy nó cứ thò thò cái đầu ở dưới góc giường trông như thằng chuẩn bị đi ăn trộm, buồn cười không chịu nổi. Mỗi lần tắt đèn đi ngủ là phải đưa nó xuống nhà dưới. Thế rồi sáng sớm nay thế nào, anh làm cái phốc gọn một phát lên giường và bò vào giữa 2 cái gối nằm nghiễm nhiên ở đó như một kẻ xâm chiếm lãnh thổ mà không biết ngượng, cứ như đấy là giường của mình.

Đoàn Minh Hằng

CHUYỆN CỦA MÈO YOYO (Phần 1)

Tôi và nó chẳng quen biết, con mèo ấy.

Nó được một bà cụ nhặt về từ bên vệ đường trong một ngôi làng nhỏ ở một thành phố biển La Rochelle miền tây nam nước Pháp. Bà cụ đã già còn nó chỉ mới khoảng 2 tháng tuổi.

Tôi chỉ biết lý lịch của nó ở ga tầu khi tới đón nó ở Paris. Tôi cứ nghĩ lặn lội từ Lyon lên Paris để đón một con mèo đã được tiêm phòng đàng hoàng. Chỉ cần một con mèo đã được tiêm phòng và mang về nuôi là đủ. Tôi chưa từng định trước trong đầu rằng hóa ra mỗi con mèo cũng có riêng một số phận của mình.

Một buổi chiều mùa hè trên tầng áp mái của tòa nhà 6 tầng của tòa chung cư cạnh bảo tàng Louvre, trong lúc tôi nghe nhạc bằng chiếc điện thoại cầm trên tay, con mèo khi ấy đang loanh quanh chạy dưới sàn, đã nhảy thẳng lên nằm trên thành ghế và gối đầu trên vai tôi. Tôi nghĩ nó làm vậy vì thích âm nhạc. Một lúc sau nó nhảy vào lòng tôi ngủ một giấc dài, như thể tôi là chỗ nương tựa, hay như thể tôi đã gặp nó từ kiếp trước?

Khoảnh khắc đó là khoảnh khắc tuyệt vời nhất mà tôi biết được về tình cảm của một con mèo vì tôi chưa từng nuôi một con mèo nào trong cuộc đời mình. Có lẽ câu chuyện về số phận của nó đã làm cho khoảnh khắc đầu tiên gặp nhau đó, giữa tôi và nó, trở nên lung linh hơn.

Từ La Rochelle, ở giữa trạm trung chuyển là Paris, trên đường về Lyon, nó và tôi ở đó, trên tầng áp mái của một căn hộ gần bảo tàng Louvre, cùng nghe những bản nhạc cổ điển.

Nó làm tôi nhớ đến những buổi đầu tiên khi tôi gặp chồng mình. Đó là khi tôi cũng đang ở dưới đáy tận cùng của nhiều tâm sự mà dường như tôi không có nhu cầu diễn đạt bằng ngôn từ. Tôi nói với anh tôi sẽ đến cuộc hẹn đầu tiên đó với một điều kiện tôi không muốn nói chuyện. Và chúng tôi đã ngồi chơi Scrabble suốt buổi chiều 4 tiếng đồng hồ trong im lặng. Chúng tôi đã đến với nhau bằng buổi ban đầu như thế, bình an, đẹp đẽ, nói được với nhau bằng những tiếng nói không lời.

Khi đưa con mèo ra ga tầu trở về Lyon, cầm trên tay chiếc vé của nó, một con mèo 2 tháng tuổi cũng cần phải có vé để lên tầu, tôi nhìn lại hành trình của nó. Đầu tiên nó được nhặt về trên con đường làng ở một vùng nông thôn và được đưa về trung tâm thành phố La Rochelle. Theo chuyến tầu nó từ La Rochelle đến cửa ngõ ga Montparnasse để vào Paris. Tôi đưa nó về căn phòng áp mái ở Tuileries và đi ăn tối cùng những người quen trong gia đình. Buổi tối chúng tôi về ngủ tại Neuilly và sớm hôm sau ghé qua Bastille thăm một người quen khác, trước khi đưa nó ra Gare de Lyon để về Lyon.

Lúc ngồi trên tầu cùng nó, tôi nhớ tới hình ảnh cách đây 5 năm, khi một mình đưa con trai 2 tuổi từ Hà Nội trung chuyển qua Doha để đến Paris và về Lyon. Con mèo không chỉ có hình ảnh bình lặng của chồng mà còn có hình ảnh nhỏ bé của con trai tôi nữa. Con trai tôi nhỏ xíu lên máy bay, lẫm chẫm theo tôi ghé vào một cửa tiệm ở Doha mua một món quà lưu niệm đến giờ vẫn còn giữ.

Tối hôm nay, con mèo vừa ngủ trên nệm của chiếc ghế mà tôi ngồi xuống sau khi trở lại bàn làm việc. Nhấc nó lên và ngồi xuống, tôi cảm nhận được hơi ấm mà nó đã để lại trên đó. Hơi ấm truyền đến tôi thông qua chiếc nệm, nhưng tôi cảm nhận được.

Tôi ngồi xuống và đọc vài bài thơ trên mạng. Có những bài sộc thẳng vào trái tim tôi. Và để lại hơi ấm.

Tôi đặt con mèo vào ổ của nó, tắt máy và lên gác nằm xuống bên cạnh chồng. Con mèo đã tập leo được hơn chục bậc thang, mỗi tối nó vào phòng ngủ của chúng tôi nhìn lên giường với ánh mắt đáng yêu của một đứa trẻ như muốn đòi ngủ chung. Chúng tôi vuốt ve và nựng yêu con mèo rồi trả nó về ổ, đóng cửa và tắt đèn.

Đoàn Minh Hằng

XEM PHIM TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

Một hôm tự nhiên anh mở internet xem một loạt phim đang phát trên truyền hình Việt Nam. Bẵng đi vài năm sống ở nước ngoài không xem ti vi, anh thấy bây giờ người ta làm phim hay hơn trước, các diễn viên diễn thật hơn trước, cuộc sống được thổi vào trong phim chân thực hơn trước.

Đúng là cuộc sống quê hương anh đây. Anh cảm thấy bị cuốn hút. Những người hàng xóm, chuyện cái vỉa hè, chuyện học hành của bọn trẻ, chuyện yêu đương dựng vợ gả chồng, chuyện nhiều thế hệ cùng chung sống trong một mái nhà…Cách mà mọi người nói với nhau, cách mà mọi người cư xử với nhau, cách mà mọi người sống với nhau, chân thực và sống động. Cuộc sống thường ngày đúng như vậy, đúng như cách anh đã từng ở trong nó. Đúng như một điều gì đó đã thuộc về anh.

Nhưng nếu cuộc sống thường ngày đang diễn ra đúng như vậy, hôm nay, khi anh đang ở cách xa nửa vòng trái đất, trong lòng anh bỗng dâng lên một nỗi hoài nghi về một sự xa cách muôn trùng mà không thể nào rút ngắn lại được.

Đoàn Minh Hằng

KHOẢNG TRỐNG MÀ TÔI PHẢI TỰ ĐIỀN VÀO

Mùa hè đến bằng dấu hiệu bên trong ga Lyon Part-Dieu, ga cửa ngõ của thành phố, đông nghịt người. Người và người với lỉnh kỉnh ba lô túi xách đứng thành từng nhóm, từng hàng, chen chúc nhau trước bảng giờ tầu, tiệm báo và tiệm bánh. Phải khó khăn lắm mới lách được đi xuyên qua ga để sang trung tâm thương mại. Chen giữa đám đông, từng nhóm lính đặc nhiệm chống khủng bố mặc áo chống đạn lăm lăm khẩu súng trên tay vẫn lững thững thả những bước chân. Người đi du lịch hối hả hoặc sốt ruột chờ tầu. Còn những người lính đi lượn lờ bình thản như chẳng có gì phải vội vã. Trong nhóm đó có một người phụ nữ tóc vàng. Chị cuốn tóc lại thành búi dưới chiếc mũ đội lệnh. Những đồng nghiệp nam cao lớn còn lại của chị thường phải cạo tóc thật nhẵn. Họ thường nghĩ gì, khi hàng ngày cầm súng trông có vẻ lượn lờ bình thản đi giữa những đám đông?

Cậu ta nghĩ gì? Cảm xúc của cậu ta thế nào? Tất cả đối với tôi vẫn là một câu hỏi lớn buộc lòng tôi phải tự điền vào những khoảng trống nằm sau những gì tôi thấy bằng mắt. Cậu ta là một nhân vật của tôi, một người đến từ một nước Châu Phi. Năm 18 tuổi, mất cả gia đình vì chiến tranh, cậu ta lánh sang nước láng giềng và đã học nghề sống tại đó được 6 năm. Khi nước láng giếng đó tiếp tục có chiến tranh, cậu cùng một nhóm người thuê thuyền vượt biển đến Châu Âu. Vì thuyền nhỏ mà đông người nên chết máy giữa biển. Sau vài ngày thuyền trôi dạt đến một hòn đảo nhỏ ở Ý và được cứu vớt. Khi được đưa từ đảo vào đất liền, cậu định bắt một chuyến tầu đến Rome thì hóa ra đi nhầm chuyến tầu đến Lyon, ga Lyon Part-Dieu.

Đó là tất cả những gì tôi được biết về cậu trong buổi hẹn đầu tiên vào tháng 11 năm ngoái. Tôi muốn hỏi rất nhiều về cảm giác của cậu ta khi trên biển nhưng cậu ta không phải là một nhà văn nên không thể miêu tả được rõ ràng cho tôi. Việc của tôi là phải tự đặt mình vào tình huống của cậu ta. Cuối tháng 12 năm ngoái tôi muốn hẹn gặp cậu một buổi nữa để trò chuyện kỹ hơn nhưng điều đó là rất khó, cậu luôn tìm cách từ chối. Lần gặp đầu tiên cũng chỉ vẻn vẹn được hơn 1 tiếng. Phải đến tháng 5 vừa qua tôi mới hẹn gặp cậu được lần 2. Chúng tôi thỏa thuận cậu sẽ kể cho tôi nghe đoạn từ việc lạc đến ga Lyon Part-Dieu cách đây 4 năm, cho đến nay cuộc đời cậu đã như thế nào. Tôi muốn hỏi về cảm giác của cậu và những người tị nạn về cuộc bầu cử ở Pháp vừa qua.

Nhờ cậu, tôi biết được vài tổ chức trong thành phố hiện đang hỗ trợ và giúp đỡ người tị nạn rất hiệu quả. Hóa ra vào thời điểm tháng 11 năm ngoái gặp cậu, cậu đang ở một địa điểm tập trung dành riêng cho người tị nạn đến ngủ vào buổi tối. Tức là không có nhà. Ban ngày sẽ đi lang thang khắp thành phố, các bữa ăn được cung cấp bởi một tổ chức xã hội, và tối về ngủ tập trung tại một địa điểm. Vì từng quen 2 người đến từ Calais hồi năm kia mà hai người này đều có nhà ở nên tôi cứ nghĩ cậu này cũng có nhà cửa nhưng hóa ra không phải. Trong 4 năm qua cậu không được cấp giấy tờ vì nước đầu tiên cậu đặt chân đến Châu Âu là Ý nên họ buộc cậu phải quay về Ý. Cậu bắt đầu đến các trung tâm học tiếng Pháp được điều hành bởi một nhóm tình nguyện viên từ cách đây 2 năm. Và bắt đầu được một gia đình cho mượn nhà cách đây vài tháng. Hiện ở Lyon có 1 tổ chức kêu gọi các gia đình hỗ trợ nhà ở cho người tị nạn và cậu là một trong những người may mắn được cho mượn một căn phòng nhỏ rộng khoảng 30m2. Kết thúc cuộc sống ban ngày đi lang thang khắp thành phố và đêm về ngủ tập trung tại một khu trại.

Nhìn cậu, tôi không thấy gì đằng sau khuôn mặt ấy. Cậu da mầu nhưng nụ cười lúc nào cũng sáng ngời, bình thản. Tôi hỏi cậu nghĩ gì, cậu cảm thấy gì? Cậu hỏi, thế chị nghĩ tôi sẽ nghĩ gì, tôi sẽ cảm thấy gì trong hoàn cảnh của tôi? Đấy vẫn luôn là khoảng trống mà những người viết như tôi phải tự điền vào. Không phải ai cũng có khiếu kể chuyện. Không phải ai cũng sẵn lòng muốn kể chuyện.

Thành phố đang vào mùa hè. Ở những đài phun nước công cộng nơi chúng tôi hay ra dạo chơi vào những chiều hè, từ năm nay, bắt đầu có những nhóm trẻ da mầu đùa nghịch và bơi trong những hồ nước nhân tạo có đài phun nước đó. Điều mà những người dân sống lâu năm trong thành phố không ai làm, vì muốn bơi họ sẽ đến hồ bơi. Tôi len qua ga trở về nhà. Trên chuyến tầu có hai đứa trẻ da mầu ăn mặc lôi thôi đứng trò chuyện với nhau ở gần cửa. Tôi ngắm nhìn kỹ chúng. Khuôn mặt chúng không biểu lộ cảm xúc gì. Trò chuyện một lúc chúng nhin ra cảnh vật bên ngoài và khe khẽ hát. Chúng đang nghĩ gì, chúng cảm thấy thế nào? Đấy là khoảng trống mà tôi phải tự điền vào.

Đoàn Minh Hằng

Ảnh giải nhất trong cuộc thi ảnh báo chí năm 2016 của tác giả Sergey Ponomarev. Ngày 16.11.2015 những người tị nạn cập bến Skala trên đảo Lesbos, Hy Lạp.

NỞ RA MỘT BÔNG HOA KHÔNG BIẾT TỪ ĐÂU CỘI NGUỒN

Công việc viết lách khiến đầu óc tôi chẳng bao giờ nghỉ ngơi, kể cả trong các kỳ nghỉ hè đi du lịch xa. Tôi đọc và viết bất kể giờ giấc, trừ thời gian cho gia đình hoặc vài việc lặt vặt kiếm thêm thu nhập. Mỗi buổi sáng tỉnh giấc tôi biết mình cần phải đọc gì. Tôi có một danh sách khá dài cho việc đọc. Tôi biết rõ các kế hoạch đọc của mình, những vấn đề mình cần tìm hiểu. Nhưng “viết gì hôm nay?”, vẫn luôn là một câu hỏi vào mỗi sáng.

Tôi không còn muốn viết về mình, tôi đã đủ hiểu bản thân mình. Giai đoạn này tôi tự đặt cho mình mục tiêu: hành động nhiều hơn suy tư, quan tâm đến thế giới bên ngoài nhiều hơn cái tôi cá nhân của mình, viết về thế giới xung quanh nhiều hơn viết về bản mình, đề cao tính hiệu quả của công việc, khả năng quản lý và kết quả cuối cùng.

“Tôi có thể giúp được gì cho thế giới?”, đó là điều tôi vẫn luôn trăn trở, thậm chí đó là điều mà tôi luôn muốn hướng tới. Từ “thế giới” ở đây, nên hiểu theo nghĩa thế giới ở bên ngoài tôi. Khi nào những gì tôi viết, không chỉ có ích cho riêng tôi, mà còn có ích cho 5 người, 10 người, 100 người…đó sẽ là điều mang lại hạnh phúc cho tôi. Có ích ở đây nghĩa là, người đọc không nhất thiết trở thành bạn của tôi, dành cho tôi những lời khen có cánh, nhất là đừng ai trở thành fan của tôi, nhất là đừng ai xin chữ ký của tôi…

(Cho dù tôi không đến mức quá giỏi để trở thành người nổi tiếng nhưng cứ hình dung ra cảnh lỡ ra mình trở nên nổi tiếng tôi lại cảm thấy ngại, thậm chí còn thấy sợ. Tôi thực sự không đủ thời gian và sức lực để trở thành người của công chúng. Tôi rất ngại phải đối đãi xã giao với tất cả mọi người theo kiểu có đi có lại, làm bạn với thật nhiều người, làm hài lòng với tất cả mọi người để chờ họ chụp ảnh bìa sách của tôi đăng lên mạng, để viết những lời khen tặng cho những gì tôi đã viết…)

Có ích chỉ cần là, khi đọc những gì tôi viết xong, bạn cảm thấy ở trong lòng mình, có một bông hoa nhỏ xinh vừa nở hay một ngọn nến ấm áp vừa được thắp lên, một điều gì đó đang ẩn sâu trong bạn được khơi gợi, một câu hỏi được khởi lên khiến bạn phải kiếm tìm. Có thể tôi biết về những tín hiệu đó thông qua biểu tượng like trên facebook. Nhưng cũng có thể tôi không cần phải biết tới điều đó. Nó không thực sự quan trọng. Khi ta đã trao đi một điều gì đó, vì những người xa lạ hơn vì bản thân mình, ta chỉ cần tung mình bay lên như những cánh hoa bồ công anh, lặng thầm đậu xuống một nơi nào đó không biết trước và lặng thầm từ đó lại nở ra một bông hoa. Từ bông hoa đó, lại có trăm nghìn cánh hoa bồ công anh, bay đi trong gió, rơi xuống đất, lặng thầm nở ra một bông hoa không biết từ đâu cội nguồn.

Đoàn Minh Hằng