Công dân toàn cầu

Lời bài hát Đoàn Minh Hằng dịch từ “Citoyen Du Monde” của ban nhạc HK et les Saltimbanks. Bài này nghe nhạc thôi đã thấy hay không ngờ dịch lời xong thấy thật ý nghĩa. Video dưới đây được một tổ chức tình nguyện ở Calais thực hiện, lồng những hình ảnh chụp và quay tại trại tị nạn này cùng bài hát “Citoyen du Monde”. Cả nhạc, cả lời, cả ảnh đều xúc động.


“Tôi không có quốc ca, không quê hương, không tổng thống. Tôi chẳng có quân đội nào ngoài những người đấu tranh cho tình yêu, bất chấp luật lệ của đồng tiền. Tôi không có ai để bóc lột, cũng chẳng giầu để mở tài khoản riêng. Tôi không có lãnh thổ để bảo vệ và chống lại người nghèo đến từ khắp nơi trên thế giới. Thà đón nhận sự chết vì đói lả cùng nhau còn hơn là sống trong giầu sang, chăn ấm nệm êm khi những người khác chẳng có gì.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Có những người nước ngoài tốt, mà bạn đón tiếp bằng những cánh tay rộng mở. Và cũng có những người xấu, mà bạn sẽ rượt đuổi khi anh ta vượt qua biên giới. Có những cái tốt, sẽ có ích cho bạn. Và cũng có những cái xấu, mà bạn không muốn nhìn thấy nó đến với quê hương bạn chút nào. Nếu bạn kiếm tìm bạo lực, hãy đến nơi mà chúng ta nói về tiền và dầu thô. Nhưng nhất định đừng kiếm tìm lão cảnh sát trưởng. Tôi đã bắn hắn khi hắn ta nói với tôi rằng hắn chỉ bảo vệ người giầu.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.

Nếu phần của bạn không đủ bạn sẽ giành lấy phần của người khác mà không cần phải đánh nhau. Thế giới này đầy những kẻ yếu thế mà bạn dễ dàng hạ gục. Hãy nhìn tất cả những đường biên giới chỉ có những vết sẹo sẫm mầu. Đó là những vết thương chưa lành từ những cuộc chiến xưa, là tàn tích của những sự hy sinh vô nghĩa. Hàng triệu người lính đáng thương đã bị gửi ra chiến trường và chết. Trong khi ở những nơi ấm áp những tướng lĩnh ăn mừng chiến thắng với rượu champagne.

Chỉ có một ước mơ mà tôi hằng theo đuổi, là câu nói duy nhất luôn vang vọng mãi trong tôi : Vượt trên cả những đường biên giới, Trái đất này phải là của tất cả hoặc chẳng thuộc riêng ai.

Công dân toàn cầu, ủng hộ một thế giới không có đường biên giới.”

Advertisements

Lớp học ngoài trời tại Paris, tình nguyện viên dạy học cho người nhập cư

Đây là phóng sự ảnh được thực hiện trong những khoảnh khắc xuất thần bởi Eric Coquelin, một nhiếp ảnh gia và cũng là một tác giả gắn bó với chủ đề tiến trình dân chủ. Ông tình cờ đi dạo trên quảng trường Bataille Stalingrad vào thời điểm một lớp học tiếng Pháp đang diễn ra. Lớp học này do một tình nguyện viên thuộc tổ chức BAAM (phòng tiếp nhận và giúp đỡ người nhập cư) đảm nhiệm. Các bức ảnh khắc họa những gương mặt chứa đựng đầy sự ngạc nhiên tò mò trong lớp học, mặc dù chính những những gương mặt này đã từng chứng kiến sự khủng khiếp kinh hoàng của chiến tranh. Những cú bấm máy táo bạo, đi ngược lại mọi định kiến đã từng nhằm vào những người nhập cư từ khắp nơi trên thế giới.

Kèm theo phóng sự ảnh, nhiếp ảnh gia viết một lá thư chân tình tới người giáo viên tình nguyện.

“Gửi anh,
Chúng ta không biết nhau và tôi không biết liệu một ngày nào đó chúng ta có thể được gặp lại nhau hay không. Mặc dù tôi biết nơi chúng ta có thể gặp lại nhau, anh và các bạn anh, những tình nguyện viên tại tổ chức BAAM dạy tiếng Pháp cho người nhập cư, đó là Quảng trường Bataille-de-Stalingrad, Paris…Tôi đã đến thăm, không một tiếng động, trường học ngoài trời của anh và tôi đã dừng lại trong “lớp” của anh. Một cảm giác xúc động mạnh…Lá thư và những bức ảnh này xin được gửi tới anh như một lời cảm ơn và sự khích lệ.
Eric Coquelin”

BAAM là một tổ chức được thành lập vào năm 2015 bởi những luật sư, giáo viên, nhà nghiên cứu, nhân viên xã hội, sinh viên, những công dân bình thường muốn đóng góp vai trò trong việc hỗ trợ người tị nạn ở Paris. Để chống lại sự bài ngoại và sự thờ ơ, mỗi người đều có những đóng góp riêng trong lĩnh vực chuyên môn của mình bằng cách trực tiếp tham gia tại hiện trường. Những tình nguyện viên giữa các trại tị nạn hay giữa các bãi tập trung, là sợi dây liên kết nhân đạo giữa người dân thành phố và những người tị nạn trở về tay trắng từ những cuộc chiến tranh, những cuộc thảm sát, những cuộc thảm họa sinh thái.

“Chúng tôi đang làm việc với tất cả những nỗ lực để việc đón tiếp người tị nạn, những người đang xin hồ sơ tị nạn và những người không có giấy tờ tại Pháp được tốt hơn: một sự đón tiếp trong sự tôn trong quyền và nhân phẩm của họ.”

Đoàn Minh Hằng dịch

Ngọc Anh hiệu đính

“Hy vọng một cuộc đời mới”

Bức ảnh “Hy vọng một cuộc đời mới” của Warren Richardson đoạt giải nhất giải ảnh báo chí thế giới trong hạng mục Spot News. (http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2016) Bức ảnh được chụp vào lúc 3h sáng ngày 28/8/2015 tại biên giới Serbia-Hungary. Người đàn ông và đứa trẻ này nằm trong dòng người đang cố gắng vào Hungary trước khi biên giới bị đóng cửa hoàn toàn.

Richardson là nhiếp ảnh gia nghiệp dư người Úc, 47 tuổi, hiện đang sống ở Budapest. Anh đã ở trại với người tị nạn ở vùng biên giới này trong suốt 5 ngày. Có một nhóm khoảng 200 người tới và bắt đầu di chuyển dưới những hàng cây dọc hàng rào kẽm gai. Họ đưa trẻ em và phụ nữ sang trước sau đó đến đàn ông.

Tác giả bức ảnh kể lại:

“Tôi phải theo họ suốt 5h đồng hồ và chúng tôi chơi trò đuổi bắt với cảnh sát suốt đêm”. Khi chụp bức ảnh này cũng là lúc tôi kiệt sức. Lúc đó vào khoảng 3h sáng và tôi không thể sử dụng đèn flash vì cảnh sát sẽ phát hiện. Vì vậy tôi chỉ sử dụng được ánh sáng của mặt trăng.

Trong vòng 5 ngày ở biên giới tôi chứng kiến khoảng 20,000 Syria, Iraq, Afghanistan, Africa, Bangladesh, Iran and Nepal. Có đàn ông, phụ nữ, trẻ em, người tàn tật, người bệnh tật, tất cả với những câu chuyện họ đến từ đâu và họ muốn đến đâu.

Một đêm đặc biệt mà tôi sẽ không thể nào quên. Một nhóm người Syria ẩn mình giữa những cây táo vùng biên giới Serbian và Hungary với thử thách phải vượt qua hàng rào kẽm gai ngăn cách giữa hai biên giới này. Trong nhóm có khoảng 10 người kỹ sư đã tạo được một lỗ hổng để chui qua, và vì thế họ có thể đưa được thật nhiều bạn bè, người thân của mình vào Hungary.

Cảnh sát tuần qua tuần lại vì thế mỗi khi cảnh sát đến gần thì những người kỹ sư Syria phải bịt lỗ lại và dòng người ngừng việc di chuyển. Những khi cảnh sát đi khỏi họ lại phải đục một lỗ khác.

Cảnh sát lại tiếp tục quay trở lại đúng chỗ cũ và lần này họ rất bực mình. Họ cố gắng sửa lại chỗ hàng rào mà những người kỹ sư Syria vừa gỡ ra. Cảnh sát gào lên trong bóng tối bằng tiếng Anh: Không được vào Hungary bất hợp pháp. Hãy đi đi, chúng tôi không cần các người ở đây. Nếu chúng tôi tóm được các người sẽ bị bắt giữ.

Cảnh sát bắn hơi cay khắp nơi. Những người kỹ sư Syria nước mắt dàn dụa vì hơi cay nhưng vẫn cố gắng cắt những lỗ mới trên hàng rào để giúp những người tị nạn vượt qua. Sau 4h đồng hồ họ giúp khoảng 200 người vượt qua hàng rào kém gai. Khi tất cả nhóm người tị nạn đã qua xong hết rồi, những người kỹ sư Syria nói lời tạm biệt cuối cùng với tôi và họ đi vào trong bóng tối”

(Đoàn Minh Hằng lược dịch)

Tổng hợp một vài ghi chép ngắn

“Chiến tranh giữa các chính khách, lãnh đạo, gây ra đổ máu và sự chết chóc. Nhưng thực ra chiến tranh giữa người và người, ở những nơi không có tiếng súng thì vẫn xảy ra hàng ngày. Chung quy có một nguyên nhân tương đối giống nhau, họ muốn được thể hiện sức mạnh của họ, họ muốn bảo vệ chính kiến, lý tưởng hay chân lý của họ, họ muốn người khác phải sợ hãi trước họ. Nếu như ai đó nói tôi yêu thương nhân loại, tôi ghét đổ máu, tôi ghét chiến tranh, nhưng cũng sẵn sàng chà đạp lên người khác chỉ vì một ý niệm đã đóng đinh trong tâm trí, quyết phải bảo vệ nó đến cùng, nắm chặt lấy bằng mọi giá, thì về bản chất của hai vấn đề là tương đương nhau. Cái ác luôn khởi nguồn từ những nội tâm chật chội và những lý tưởng cứng nhắc.”



“Chúng ta luôn bất lực trước cái đẹp. Bởi vì chúng ta là con người. Chúng ta ai cũng nghĩ mình tốt đẹp nhưng không phải. Chúng ta là con người và vì thế trong mỗi chúng ta tồn tại cả phần tốt và phần xấu. Có những người làm rất tốt việc che đậy đi những phần xấu của mình. Có những người làm rất tốt việc không nuôi dưỡng những hạt mầm xấu. Có những người cảm thấy bất lực vì nghĩ rằng cái đẹp không thể cảm hóa được cái xấu. Nói gì thì nói, chúng ta đừng nói về cái đẹp theo một cách đạo đức giả. Chúng ta cần phải chấp nhận những cái xấu luôn tồn tại và len lỏi vào trong mọi ngóc ngách của cuộc sống, của tâm hồn, luôn là một cuộc chiến. Đọc lời giới thiệu rằng nhà văn Saint-Exupéry là nhà văn của cái đẹp, tôi bỗng cảm thấy mình bất lực trước cái đẹp. Nếu như không có cái xấu, cuộc đời bớt đi nhiều bi kịch, nhưng thiếu đi bi kịch, thì cuộc đời mới nhạt nhẽo làm sao, và tất cả các nhà văn cũng như các nhà khác trở nên thất nghiệp…”



“ Nhiều khi đắm chìm trong âm nhạc, tôi thấy tâm hồn như có chồi non đang nảy mầm. Tự hỏi sao trên đời lại có một vẻ đẹp thuần khiết khiến khi đối diện với nó, lòng người chỉ muốn buông hết gươm giáo. Đó là một vẻ đẹp có một sức mạnh ghê gớm nhưng hết sức dịu dàng. Nó cứ ngấm dần ngấm dần vào bên trong ta khiến những cành cây tham sân si đen ngòm dần dần lả đi, rũ xuống, tơi tả. Có cái gì đó cựa mình trong bóng tối của tâm hồn. Có cái gì đó tựa như là sự hổ thẹn trước cái đẹp. Âm nhạc cứ tràn vào từng ngóc ngách của trái tim, như những dòng suối trong vắt dịu êm.

Viết cũng mang một điều diệu kỳ tương tự. Từng dòng chữ như những ngọn nến thắp sáng tâm hồn trong đường hầm tăm tối của những định kiến, ích kỷ, xấu xa. Người ta chẳng thể viết khi không rõ được khuôn mặt hay tâm hồn mình ra sao trước cái đẹp. Người ta chẳng thể viết khi người ta còn cảm thấy hổ thẹn với chính mình. Bởi thế, viết còn là cách để tâm hồn mình được soi rọi bởi thứ ánh sáng ngập tràn êm dịu của chân thiện mỹ. Bởi thế, mỗi một lần viết là một lần chạm tay vào hạnh phúc. Niềm hạnh phúc khi thấy bóng tối trong tâm hồn mình tự động héo rũ, úa tàn. Không cần đến bất cứ một cuộc chiến đẫm máu nào giữa mình với cái tôi của chính mình.”


 

Đoàn Minh Hằng

[Tha hương] Phần 3: Mất tự do giữa xứ sở của tự do

Cái giá phải trả của cha mẹ

Trong cuộc sống này con người sinh ra vốn dĩ chẳng ai hoàn hảo vì nếu hoàn hảo thì đến thánh thần cũng chả bao giờ tự tin nói Ngài là hoàn hảo. Con người gặp nhau ghét yêu đều do bản chất xã hội cũng như cha mẹ có mắc nợ mới là của nhau. Có con là phước của trời cho và vì thế chúng ta hãy chấp nhận dù nó có ra sao (con ma, con quỷ, tật nguyền…)”.

K. chụp hình một trang viết tay và gửi cho tôi, kèm theo lời nhắn: “Nhờ chị mà em nhớ ra nhiều chuyện, em sẽ viết sách”. Đó là sau hôm tôi mời K. tới ăn cơm. Bước vào gian bếp nhà tôi K. thở dài: “Sao mà ấm cúng thế nhỉ. Em ở nhà villa mà bây giờ cho em ăn nem công chả phượng em cũng chẳng còn thấy ngon được nữa”.

– Thế tóm lại vấn đề của cuộc đời em là gì?

Tôi hỏi vậy vì mỗi lần có dịp gặp là K. ào ào kể chuyện tràn ra như suối, hết chuyện này đến chuyện kia chồng chất lên nhau.

– Vấn đề của cuộc đời em chính là mẹ em. Mẹ em độc tài và em đang chết dần chết mòn dưới bàn tay của mẹ. Chuyện gia đình em như một chiến trường chính trị, mà là chính trị thủ đoạn chị ạ.

Tôi nuốt miếng cơm cũng thấy nghẹn. Có ai nghĩ câu nói trên được thốt ra từ một cậu bé hai mươi tuổi? Không, bằng tuổi cậu ở Việt Nam tôi nghĩ ít ai phát ngôn được những từ ngữ đó với một vẻ mặt thản nhiên như vậy. Em hay dùng từ “độc tài” khi nói chuyện.

Dạo mới quen tôi có vẻ khá coi thường em. Nhưng thi thoảng em lại buột miệng nói về chuyện rửa tiền, chuyện hồ sơ Panama hay một tin tức chính trị nào đó khiến tôi trố mắt ra nhìn.

Người ta nói trẻ con chính là tấm gương phản chiếu môi trường xung quanh mà nó sống thật đúng. Hóa ra trong gia đình em có người họ hàng từng giữ chức vụ cao trong một công ty lớn, từng tham gia chính trường chính trị, rồi bị bắt vì tội tham nhũng, từng bị hãm hại để diệt khẩu. Bố em cũng nhờ ô dù của bác mà phất lên và khi bác ngã ngựa bố cũng mất chức. Nên em sớm biết được những cay đắng của cuộc đời cũng như những bạc bẽo của lòng người. Em sớm thấy cảnh bố đương quyền chức thì nườm nượp người viếng thăm quà cáp, bố về vườn thì nhà vắng hắt hiu. Cho nên nhìn K. không ai nghĩ chỉ hai mươi tuổi.

Nhìn K. ban đầu cũng chẳng ai có thiện cảm. Mặt hơi lưỡi cầy với cái miệng vêu ra phía trước. Nhưng đấy còn là khuôn mặt đã trải qua năm lần phẫu thuật. Từ khi sinh ra K. đã bị hở hàm ếch, sức khỏe ốm yếu. Nhưng vì sớm gặp nhiều sóng gió nên em hiểu chuyện và biết cách cư xử lấy thiện cảm từ người khác. Vì sớm thiếu thốn tình yêu thương nên em biết cách sống nhiệt tình để có được sự quan tâm của người khác, dù chỉ là một chút ít. Mẹ em đang tiếp tục chi tiền để làm cuộc phấu thuật thứ sáu cho khuôn mặt của em được đẹp hơn nữa nhưng lại không làm điều gì để cứu vớt một tâm hồn hai mươi tuổi đang chết dần chết mòn nơi đất Pháp. Có những lý do nói ra nghe thật cay đắng và có những cách sống của con người thật vô lý. Nhưng những điều đó thực sự đang tồn tại giữa cuộc sống này. Phải rất khó khăn tôi mới xắp xếp được những câu chuyện lộn xộn, những vấn đề chồng chéo và những lời kể ngắt quãng của K.

 

Đến với nước Pháp

Cơn gió nào đã đưa K. đến với nước Pháp? Để sau hai năm em từ 75kg sụt xuống còn 55kg. Mất ngủ triền miên. Ăn không còn cảm giác thấy ngon miệng nữa. Nếu có một núi tiền trước mặt K. cũng chẳng muốn tiêu. “Em đã mất tất cả. Mất gì ư? Tình cảm mẹ con. Sự tin tưởng ở mẹ. Bạn bè ở Việt Nam. Những khoản tiền đầu tư đang có lãi của em tại Việt Nam. Ở đây không những em không thể làm được gì, mà em còn sống mất tự do hơn cả tù ngục và bị căng thẳng đến mức chỉ muốn vỡ tim mà chết”.

Bố mẹ ly dị khi K. mới mười tuổi và từ đó em chằng còn tha thiết học hành. Tiền bạc không thiếu, hàng năm bố mẹ đóng tiền cho K. lên lớp nhưng đến lớp 10 em chẳng cả buồn đến trường. Năm K. mười bốn tuổi, mẹ đi du lịch Châu Âu quen một người Ý tại Paris và chuyển sang Pháp sống cùng chồng mới. Khi đó bố K. đã hết thời quyền cao chức trọng nên mở một quán cơm. Ngày ngày hai bố con dậy từ 4 giờ sáng ướp thịt bán hàng. Vài năm sau số tiền lãi thu được K. mang đầu tư góp vốn vào các cửa hàng quần áo nên tiền đẻ ra tiền. Cuộc sống với bố thật dễ chịu và tất nhiên K. được làm chủ cuộc đời mình, đồng tiền của mình và công việc đầu tư của mình.

Mẹ K. là một phụ nữ thông minh, nhiều toan tính và luôn nhìn trước mọi chuyện. Nên trước năm K. mười tám tuổi bà đã chuẩn bị hết mọi giấy tờ cho K. sang Pháp. Mười tám tuổi, như mọi thanh niên ở Việt Nam K. phải tham gia nghĩa vụ quân sự. Sớm sinh ra đã ốm yếu, lại được sống trong nhung lụa từ bé, cùng với tư tưởng cái gì không mua được bằng tiền sẽ mua được bằng rất nhiều tiền của cha mẹ, nên K. được bố đồng ý chi tiền để “chạy nghĩa vụ quân sự”.

Mẹ K. không đồng ý. Bà nói đưa con sang Pháp một thời gian để “lánh nạn” và mọi giấy tờ đã được làm sẵn. Mười tám tuổi là mốc quan trọng để một đứa trẻ có được quyền công dân, quyền tự do làm chủ cuộc đời mình. Nhưng với K. đó lại là bước ngoặt lớn đẩy em vào một đời sống “mất hết tất cả, cả quyền được sống tự do giữa một đất nước tự do”.

Ở Việt Nam mẹ em không thiếu tiền vì mẹ giỏi. Mẹ và cha dượng sống cũng chẳng hạnh phúc. Gây lộn nhau suốt ngày và sống như cái địa ngục mà không bỏ nhau. Chẳng biết có uẩn khúc gì. Nhưng em biết chắc chắn mẹ chọn ở lại nước Pháp vì mẹ thích dịch vụ y tế ở Pháp. Ở Việt Nam sử dụng dịch vụ gì mẹ cũng phải chọn cái tốt nhất, xịn nhất. Hồi phẫu thuật cho em mẹ cũng phải đưa bác sĩ từ Singapore về. Mẹ về hưu rồi mẹ lo cho tuổi già nên mẹ thích ở đây. Mẹ cũng muốn em được phẫu thuật mặt ở đây. Tiền mẹ chi không tiếc nhưng mẹ cần một dịch vụ an toàn”.

Người cha dượng

K. sống trong một căn biệt thự nhỏ cùng mẹ và cha dượng cách trung tâm thành phố Lyon 1 tiếng đi buýt. Nhưng theo lời K., sống với người mẹ độc tài và người cha dượng gia trưởng không khác gì ở tù. Người cha dượng không ưa K. nhưng cũng chẳng cư xử tốt với mẹ. Ông hay ghen tuông vô cớ. Hay bắt những lỗi nhỏ nhặt trong nhà. Mua gì, nấu gì, làm gì cũng không đều khiến ông hài lòng. Mỗi bữa cơm ngồi xuống bàn là từ chuyện bé bằng con kiến xé ra to bằng trái núi khiến K. không nuốt nổi cơm. Hai người lớn cãi lộn chưa hết còn luôn tìm cách đẩy lỗi sang K.

K. có căn phòng riêng hàng ngày đi vắng ông vào lục phòng xem có mua thêm đồ gì mới không. Nếu có đồ gì mới thì tra khảo xem tiền ở đâu ra. K. được chính phủ Pháp cho đi học mỗi tháng có chút tiền trợ cấp cũng bị ông đem giấy tờ ra soi xét có bao nhiêu trong tài khoản. Ông cằn nhằn những khi K. mua về một đôi giầy mới hay những chiếc ôtô mô hình là sở thích của K., mặc dù K. không sử dụng tiền của ông. Thi thoảng số điện thoại của K. bị ông báo cắt không liên lạc được với ai. Người cha dượng luôn tìm cách đổ lỗi cho K. với mong muốn bà mẹ tống khứ K. về Việt Nam.

Người mẹ

Về Việt Nam. Về Việt Nam là mong ước của K.. K. chỉ muốn về Việt Nam cho dù có phải đi nghĩa vụ quân sự. Nhưng mẹ K. đã nắm giữ hết giấy tờ của K. Mỗi tháng K. đi học đều nhận được trợ cấp thì bị mẹ giữ tài khoản nên cũng không được tiêu đồng nào. “Khi đi em có mang theo tiền riêng đến giờ vẫn còn một ít nhưng mua gì là bị mẹ và cha dượng hỏi tiền ở đâu ra. Bây giờ em bán vàng trên người đủ sức mua vé máy bay hoặc bố em mua vé cho em nhưng mẹ giấu hết giấy tờ không cho về. Em chẳng cần mẹ chăm sóc gì. Chỉ cần mẹ cho em được thoải mái. Mẹ em thương em theo kiểu thương con biến thái ai mà chịu được”.

Theo cách K. kể chuyện, lúc nào tôi cũng thấy K. nói về việc người cha dượng và mẹ gài bẫy mình. Rằng vì K. thông minh và nhạy cảm nên tránh được các bẫy mà người khác đưa ra. Tôi nghĩ có thể từ nhỏ K. sớm sống trong môi trường người này lừa gạt, gài bẫy người kia nên K. bị ám ảnh. K. kể rất nhiều khi mẹ cố tình để một khoản tiền hoặc một cái nhẫn vàng ở một chỗ nào đó hớ hênh và chỉ chờ K. ăn trộm nhưng K. không lấy, thường K. hay nhặt đưa trả lại cho mẹ.

K. nói chính mẹ mới là người không hiểu K. chứ K. hiểu rõ sự độc tài và mong muốn thâu tóm của mẹ. Từ nhỏ mẹ thường quát nạt chửi bới K. chỉ vì một bài kiểm tra, mẹ ăn hiếp được K.. Nhưng khi ở nước ngoài về mẹ thấy K. mua tặng được mẹ những món quà đắt tiền và mẹ sợ mẹ không còn kiểm soát được K. nữa. Mẹ muốn thâu tóm, muốn đàn áp mọi thứ là vì mẹ đã thất bại trong mối quan hệ với bố. K.hi bố có quyền chức bố ăn chơi, phá phách nên mẹ sợ K. hư hỏng giống bố. Nhưng kỳ thực sống với bố, K. có được sự tự do và tự biết cách đầu tư kiếm tiền giỏi hơn bạn bè cùng trang lứa. Vốn sẵn là người phụ nữ độc đoán luôn tìm cách thâu tóm thiên hạ và thích ngồi lên đầu người khác, bà tìm cách đưa K. sang Pháp để tiện bề cai quản, kèm cặp nhưng thực ra là xiết chặt sự tự do của K. ngày mỗi ngày.

Mẹ K. là người lúc nào cũng cho rằng cái gì không thể mua được bằng tiền thì có thể mua được bằng rất nhiều tiền. Nên có những lúc K. uất hận, phản ứng lại bà thường cho K. tiền nhưng K. trả lại. Là một đứa trẻ nhưng K. sớm hiểu được việc tiền bạc không thể mua được tự do, tình cảm và danh dự. K. cho rằng với mẹ, chuyện cãi lại là còn nhẹ vì khi bị dồn đến mức đường cùng K. phản ứng nhưng không bao giờ có ý định hại mẹ. K.ể cả việc nhận được lời khuyên nhận sự can thiệp của cảnh sát hay luật sự để có giấy tờ trở lại Việt Nam.

Mẹ sợ em giỏi, em làm ra tiền, mẹ không kiểm soát được em. Mẹ sợ em trả thù vì những gì mẹ gây ra cho em. Em biết mẹ sống trong nỗi lo sợ hàng ngày, mất ăn mất ngủ vì sợ em trả thù. Nhưng em đâu có nghĩ như vậy. Mẹ là mẹ của mình. Mẹ là máu mủ ruột thịt của mình. Tiền còn kiếm được chứ cha mẹ làm sao kiếm được. Em vẫn muốn tìm cách giải thoát cho mình mà vẫn nhân đạo với mẹ. K.hi nào mẹ đưa em về Việt Nam thăm gia đình em sẽ trốn”.

*

Không giống với những nhân vật thuộc diện tỵ nạn chính trị hay từng phải đối diện với cái chết vì chiến tranh hay những tháng ngày lênh đênh trên biển, K. luôn sẵn sàng kể cho tôi nghe bất cứ khi nào tôi có thời gian và chi tiết những gì tôi muốn.

Những người khác thường cho tôi những cái hẹn vội vã và họ không có thời gian để nói về những nỗi đau hay sự dằn vặt trong tâm hồn. Với họ, được sống và đến được nước Pháp đã là một điều kỳ diệu.

Nhưng cũng có nhiều người muốn rời bỏ đất nước của tự do này, trong đó có K..

Cho dù, lỗi không thuộc về nước Pháp…

Đoàn Minh Hằng

(Còn tiếp)

[Tha hương] Phần 2: “Sẽ không đủ giấy cho em để viết về nỗi buồn”

Mariem, 48 tuổi, tị nạn chính trị, đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, quốc tịch Armenia, đã đến Pháp 14 năm, li hôn và hiện đang sống cùng các con đã lớn.

****
“Chúng ta vẫn có thể mỉm cười với những vết sẹo trên khuôn mặt”, “Tất cả chúng ta đều chung sống với những vết sẹo của mình, nhưng điều đó không thể ngăn cản chúng ta hạnh phúc”

Đó là câu trả lời phỏng vấn trên đài France 2 của ông Grégory Reibenberg, chủ quán La Belle Équipe, quận 11, Paris, người “sống với 20 cái chết bên trong bản thân mình”(*) từ khoảnh khắc định mệnh 21h36 phút ngày 13.11.2015 khi những tên khủng bố nã súng vào quán. Hai phút, 20 người chết. Trong đó có Hodda, vừa là bạn từ 15 năm nay vừa là người quản lý La Belle Équipe. Trong đó có Djamila, một phụ nữ đạo Hồi, vợ cũ và mẹ của con gái ông. Trong đó còn có những người bạn thân, đối tác, nhân viên vì đó là khoảnh khắc sinh nhật của Hodda đang được tổ chức ngay trên thềm phía trước quán.

Và những người khách hàng đến La Belle Équipe để tận hưởng khoảnh khắc thư giãn cuối tuần. La Belle Équipe được mở cửa trở lại vào ngày đầu tiên của mùa xuân năm sau. Một năm sau sự kiện ngày 13 tháng 11, Grégory Reibenberg ra mắt cuốn sách mang tên Une Belle Équipe, viết về những ngày tháng khó khăn sau thảm kịch và làm thế nào để vượt qua nó.

“Khi còn nhỏ tôi vẫn thường tự hỏi tại sao ông bà tôi từ chối trò chuyện công khai về những gì họ thấy trong chiến tranh, các trại tập trung, cái chết, những nỗi kinh hoàng. Bây giờ tôi đã hiểu tại sao. Tôi cũng không muốn. Tôi không muốn, Địa ngục không phải là một nơi chúng ta ghé thăm lại mà không phải trả một cái giá nào.”

Trích Grégory Reibenberg từ cuốn “Une Belle Équipe”

15350688_10207051309352210_723452495873907023_n
***
Tôi quen Mariem trên chuyến xe bus buổi tối từ Paris về Lyon hồi giữa tháng 11. Paris một năm sau khủng bố để lại trong tôi nhiều xúc cảm. Không thể nhớ hết số lần tôi từng đến Paris, nhưng những cuộc tấn công đã như lát cắt chia cách tôi với Paris khiến những cuộc viếng thăm sau này càng trở nên vội vã.

Một năm sau khủng bố, nước Pháp đang già nua cũng trở nên dễ bị tổn thương hơn. Nhưng trên bề mặt của cảm giác về một cuộc sống bớt tự do, sự phân biệt chủng tộc lên cao, đảng Cực hữu thắng thế…vẫn có ngày càng nhiều người Pháp đặc biệt là giới trẻ tham gia tình nguyện trong quân đội, tổ chức chữ thập đỏ hoặc những tổ chức giúp đỡ người nhập cư, tị nạn.

“Vâng, kể từ sau những cuộc khủng bố, em thấy góc nhìn về cuộc sống của mình bắt đầu thay đổi.”

Tôi nói với Mariem khi ngồi đối diện với chị trong nhà hàng lúc xe bus dừng lại nghỉ giữa đường. Bóng tối và gió lạnh bên ngoài khiến tôi và chị trở nên thân thiết hơn. Khi ở trên xe chị ngồi trước tôi một hàng ghế. Nghe chị trò chuyện với người lái xe tôi biết chị không phải là người Pháp. Sau khi suy nghĩ, tôi quyết định với tay lên hàng ghế trên hỏi chị. Tôi không có thói quen bắt chuyện giữa đường. Trên chuyến xe bus đường dài đến Paris và trở lại, tôi đã có thời gian để suy ngẫm kỹ hơn về nhiều điều. Việc tình cờ gặp Mariemà khoảnh khắc tôi bắt chuyện với chị đánh dấu những quyết định quan trọng trong tôi. Khi đó, tôi nghĩ, mình cần phải viết về đề tài tha hương, câu chuyện về những người nhập cư, tị nạn tại Pháp.

Mariem nói “Cuộc sống với chị thật tươi đẹp và chị yêu cuộc sống, thế còn em?”

“À thì…”, ngay lập tức thật khó diễn đạt được hết những điều tôi đã suy nghĩ rất sâu trên những chuyến tầu ngang dọc Paris. Nếu tôi nói với chị lúc này, em thấy cuộc sống rất tươi đẹp, thì tôi muốn kể cả về một cuộc hành trình khi vừa đi hết một vòng quay của sự trải nghiệm. Chúng ta chỉ có thể nói về bình an một cách sâu sắc khi chúng ta vừa trải qua những trạng thái bất an. Từ lúc gặp chị trên xe bus cho đến hôm sau này tại quán cafe, tôi thấy chị không ngớt lời nói về sự tươi đẹp của cuộc sống. Tôi tin chị nói thật từ tận đáy lòng và xúc cảm của mình. Bởi khi nói chuyện nét mặt chị rạng ngời. Mầu son hồng làm nụ cười trên môi chị thêm tươi tắn. Trên gương mặt của một người phụ nữ đã đi qua gần nửa cuộc đời có vẻ đầy sóng gió, với những nét sắc sảo ở ánh mắt và đường môi, tôi không kiếm tìm thấy sự muộn phiền lo âu nào.

Xong vì chỉ gặp chị trong một thoáng của cuộc đời, nên tôi thấy chị như một bài thơ ngắn, ngôn từ ở đây, nhưng cả cuộc đời nằm ở phía sau nó. Còn tôi, tôi luôn là một đoạn văn dài rườm rà dễ hiểu. Những điều làm tôi từng lo âu chỉ là những điều giản đơn, có thể nói ra một cách dễ dàng, hơn phần cuộc đời mà chị không muốn nói về. Vì vậy khi viết về chị tôi thấy khó hơn so với những nhân vật khác, những người đã quen từ lâu hoặc có những buổi nói chuyện dài hơn. Nhưng tôi muốn chọn chị để mở đầu cho những nhân vật khác sau này.


Nửa đêm mới về đến Lyon và chúng tôi không kịp chào nhau khi xuống xe. Tôi tạm coi như cuộc gặp gỡ giữa tôi và chị kết thúc mặc dù chúng tôi có trao đổi điện thoại và hẹn nhau. Chị chỉ ở Lyon một tuần với con rồi quay lại Paris với một đứa con khác. Có điều gì đó thật dịu dàng trong tôi khi mới quen một người bạn dễ mến mà lâu rồi tôi chưa có dịp trò chuyện với ai gần gũi như vậy, nhưng đồng thời lại có gì đó đau ở trong lòng. Cảm giác song hành này tôi từng có. Đó là vào thời điểm tôi vừa kết thúc khóa học, tìm được việc làm, tìm được nhà mới và trùng lặp với việc một kẻ nào đó đã phá cửa nhà cũ để ăn trộm. Khoảnh khắc mở cửa bước vào nhà thấy mọi thứ bị lục tung lên khiến tôi sững sờ. Việc mất trộm không quan trọng bằng việc một ai đó đã đột nhập. Nó làm ta mất mát một niềm tin nào đó trong cuộc sống, chẳng hạn như niềm tin về sự bình an và sự an toàn, nhất là vào thời điểm nước Pháp đang phải chịu những cuộc tấn công không biết trước. Cảm giác được và mất trong cuộc đời đến cùng một lúc khi đó khiến tôi có một trải nghiệm khó quên. Tôi cứ cúi đầu xuống, chẳng ra vui, chẳng ra buồn, chỉ thấy ngậm ngùi.

Gặp Mariem xong tôi cũng có cảm giác như vậy. Tôi tự hỏi mình đã làm cái quái gì vậy, khi đi nói chuyện về khủng bố và vụ trộm với chị. Tôi sợ tôi làm chị sợ. Tôi sợ tôi sẽ làm chị mất niềm tin giữa con người với con người. Tôi sợ chị khép cửa như tôi từng khép cửa. Vụ trộm đã khiến tôi sống trong hoài nghi và khép mình với những người xung quanh, không có lý do gì, chỉ một lý do về nỗi sợ hãi cứ lớn dần lên trong lòng.

Nhưng trên chuyến xe bus từ Paris trở lại Lyon, tôi đã không còn khép cửa. Tôi cảm thấy sự ăn mòn bản thân giống như xây những bức tường gạch quanh mình và tôi cần phải viết để phá những bức tường quanh mình đổ xuống. Ngay sau hôm gặp Mariem, tôi gọi điện cho hàng loạt những người bạn của mình và đặt lịch hẹn gặp. Ý tưởng về chủ đề những người nhập cư của tôi nhen nhóm từ hồi đầu năm, bị đóng băng kể từ khoảnh khắc tôi đẩy họ ra khỏi cuộc đời mình. Bấy lâu tôi mang trong lòng nỗi tự ti và hổ thẹn ghê gớm, bởi vì tôi hiểu được thế nào là sự phân biệt chủng tộc trong chính bản thân nội tâm của mình. Trên mạng họ nói về Trump, về Le Pen, còn tôi thì im lặng trong cơn hoảng sợ của mình. Những người tôi coi là bạn, những người tôi quen vui vẻ cho tôi một cuộc hẹn. Có những người trách tôi vì sao bấy lâu không liên lạc. Vì thế tôi gọi điện đổi cuộc hẹn của mình với Mariem sớm hơn dự định và đặt trước những người khác. Và tôi đã gặp lại Mariem vào một buổi sáng cuối tuần đầy nắng đẹp, bên ngoài của một quán cafe cạnh ga chính của thành phố. Dưới đây là đoạn ghi chép lại những gì Mariem nói với tôi:

“Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu nước Pháp. Nước Pháp đã cho tôi một đời sống tốt và sự dân chủ, tự do. Ở Pháp có nhiều người tốt luôn giúp đỡ những người nghèo. Họ cho đi quần áo, tiền bạc, thức ăn, tất cả mọi thứ… Nhưng có một điều tất cả mọi người phải nhớ rằng, chúng ta cần phải cố gắng trong cuộc sống. Khi chúng ta cố gắng mọi khó khăn đều không thành vấn đề. Cho dù bạn đến từ quốc gia nào, bạn thuộc quốc tịch nào, bạn là ai, khi bạn cố gắng, bạn đều đạt được mọi thứ bạn mong muốn trong cuộc sống.

Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu mỗi ngày. Tôi yêu ngày hôm qua, hôm nay và cả ngày mai chưa đến. Tôi yêu mỗi tháng. Tôi yêu mỗi mùa. Tôi yêu mỗi năm. Tôi yêu ánh mặt trời. Tôi yêu những hàng cây. Tôi yêu mầu xanh của cây cỏ. Em nhìn kìa, ở đằng kia có một con chim. Một con chim nhỏ xíu thật là dễ thương. Khi nó hót, chúng ta có thể hiểu. Khi chúng ta hiểu được mọi thứ, chúng ta đều cảm thấy hạnh phúc.

Không, tôi không muốn kể về những câu chuyện trong quá khứ. Cuộc sống của tôi ở Thổ Nhĩ Kỳ ra sao? Vì sao tôi đến đây? Tôi cảm thấy hài lòng khi sống ở đây. Cần phải biết cố gắng. Khi em nỗ lực, em sẽ tìm được sức mạnh từ bên trong. Ở đây, sức mạnh của em nằm ở đây.

Cuộc sống này tươi đẹp. Dù ở đây, ở Việt Nam hay ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng đều như vậy. Con người ở đâu cũng vậy, có người tốt, có người xấu. Không phải tất cả mọi người Pháp đều tốt và không phải tất cả mọi người nhập cư đều xấu. Những người ác không quan trọng. Mình bỏ đi. Còn lại với tất cả mọi người, mình yêu thương và tôn trọng, mình sẽ nhận lại được như vậy.

Mình cần phải biết hài lòng trước mọi điều mình làm, mọi điều mình sống.

Không, tôi không muốn nói chuyện về chính trị vì đó là một câu chuyện khác. Tôi không muốn nói về điều đó.

Nếu tôi giải thích cho em thế nào là nỗi buồn, em sẽ không có đủ giấy để viết về nỗi buồn đâu. Nghe này, quyển sổ này không đủ để cho em ghi chép về nỗi buồn. Tôi không muốn không nói về nó. Không tồn tại nỗi buồn. Tại sao lại không tồn tại nỗi buồn. Bởi vì tôi không muốn nhớ về nó.

Không, tôi không sợ gì cả. Tôi không sợ chết. Chúng ta ai sinh ra rồi cũng chết đi. Có ai sinh ra để sống mãi đâu. Tại sao chúng ta phải sợ. Đó là lẽ tự nhiên của cuộc sông

Hãy bỏ nỗi sợ hãi đi. Chúng ta không thể sống với nỗi sợ hãi. Những chuyện không may đều sẽ xảy ra với tất cả mọi người. Chúng ta không thể biết trước mọi chuyện. Nhưng tôi không tôi không bao giờ sợ hãi. Đó chỉ là những ý tưởng trong đầu thôi. Chúng ta sợ hãi giống như chúng ta đang sống mà đã chết rồi.

Hôm qua chúng ta tình cờ gặp nhau trên xe bus. Chúng ta đã trò chuyện với nhau vui vẻ. Nhưng đó là chuyện của ngày hôm qua. Ngày hôm qua đã chết rồi. Hôm nay chúng ta gặp nhau là câu chuyện của hôm nay. Hôm nay thời tiết rất đẹp. Nắng rất đẹp.

Không có ai có thể thay đổi cuộc sống của chúng ta. Chỉ có chúng ta mà thôi. Tại sao tôi phải thay đổi khi có những chuyện xấu xa xảy ra xung quanh chúng ta. Chẳng ai có quyền thay đổi gì. Không, chỉ trừ chứng ta.

Ai đó đến nước Pháp và lấy đi mất việc làm của người Pháp ư? Không, chẳng ai lấy của ai gì cả. Dù bạn là ai nếu bạn cố gắng bạn có thể tìm được điều mà bạn muốn. Không phải chia rạch ròi ra ai là người Pháp, ai là người nhập cư.

Ai nghĩ gì đó là việc của họ. Em cứ thẳng bước mà tiến. Tôi không cảm thấy khó khăn gì vì tôi có tâm hồn rộng mở và tôi yêu cuộc sống. Khi tôi tích cực và nỗ lực sống, thì việc tôi là ai, đến từ nơi nào, điều đó không còn quan trọng nữa.”

(*) chú thích “Tôi có 20 cái chết bên trong mình và tôi không thể cử động được” là câu nói của Grégory Reibenberg

(còn tiếp)

[Tha hương] Phần 1: Nước Pháp đẩy tôi vào con đường viết

Tôi đến từ Việt Nam. Nếu có câu hỏi chung cho những người nhập cư tại Pháp rằng “Nước Pháp có ý nghĩa gì với bạn?”, tôi tin rằng mỗi người đều có câu trả lời khác nhau. Với tôi, trong rất nhiều ý nghĩa, điều tôi muốn lựa chọn để nói trước tiên, đó là nước Pháp đã góp phần đẩy tôi vào con đường viết lách.

Trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người đều có những hạt mầm. Vì những lý do nào đó của ngoại cảnh, hạt mầm này có thể lụi tàn, hạt mầm kia có thể bung nở. Tổng số sách tôi đọc trong 4 năm rưỡi sống tại Pháp nhiều hơn số sách tôi đọc trong suốt những năm tháng sống tại Việt Nam. Điều này không có nghĩa ở Việt Nam tôi ít đọc sách. Điều này chỉ có nghĩa ở Pháp tôi là tỉ phú thời gian nên đọc sách nhiều hơn. Có nhiều bài viết phân tích về lợi ích của việc đọc sách, trong đó giúp người ta cảm thấy hạnh phúc hơn. Tôi đã luôn cảm thấy lòng mình dịu êm và tìm được tri kỷ khi đọc sách. Rủi thay, đọc sách nhiều không thực sự khiến bạn cảm thấy hạnh phúc hơn. Càng đọc nhiều, càng suy tư nhiều. Càng đi sâu càng mở ra những thế giới thực sự đã tồn tại mà mình chưa từng được biết. Chính xác hơn, tôi vẫn thường nói với một vài người bạn Pháp rằng, tôi thấy trong trái tim và tâm hồn mình có thật nhiều vết thủng lỗ chỗ mỗi khi nghĩ về quê hương mình. Ngay như đêm qua, tôi vừa đọc những trang đầu một cuốn sách của một nhà văn Việt Nam từng bị tù đầy, trong lòng không thể không gặp những nỗi đau vô hình.

Một ngày đẹp trời tôi quyết định bán cửa hàng cafe sách của mình ở Hà Nội và ôm con nhỏ theo chồng sang Lyon định cư với vốn tiếng Pháp dắt lưng nghèo nàn. Tôi hăm hở chạy về phía kinh đô ánh sáng mà không biết trước rằng một người bình thường hoàn toàn có thể có cảm giác cụt chân cụt tay giữa đất nước xa lạ khi không thể giao tiếp được bằng ngôn ngữ bản xứ. Lại rủi thay, mất mấy năm chật vật sấp lên ngửa xuống mới biết tiếng Pháp một chút đủ để đọc báo, xem ti vi, những lỗ thủng trong tôi lại nhiều hơn và to hơn khi nhìn thấy được những rạn nứt đến từ bên trong lòng nước Pháp.

Tôi tin mỗi người đều có một số phận được định sẵn. Tôi tin mỗi người đều có kiếp trước. Tôi tin mỗi người đều thuộc về một nơi chốn nào đó thực sự dành cho mình. Những năm tháng đầu của cuộc sống tha hương, bị văng ra khỏi đời sống quê nhà nhưng lại chưa chạm tay thực sự vào đời sống hội nhập, tôi đã có thời gian chiêm nghiệm và nhìn sâu vào mọi vấn đề trong cuộc sống. Tôi viết bởi đó là ước mơ trong sâu thẳm đã ấp ủ từ những năm tháng tuổi trẻ. Song tôi đã không đủ dũng cảm để theo đuổi con đường viết lách. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với những cơn dằn vặt nội tâm. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với sự cô độc khi viết. Tôi đã không đủ dũng cảm để đối diện với đám đông trước những gì mình viết ra. Tất cả những điều đó làm tôi luôn sợ hãi và chỉ cầm bút được một tháng là tôi bỏ đi làm nghề khác. Ở Việt Nam tôi là một người cầu tiến, năng động nên không khó khăn để kiếm tìm một công việc tốt hoặc để có một sự nghiệp tốt. Thế nhưng nước Pháp đã làm gì tôi? Nước Pháp đã tước bỏ hết mọi vũ khí sắc bén của tôi, trình độ học thức, khả năng giao tiếp, thái độ sống quyết liệt, ném tôi vào một góc, trần trụi. Không có gì hết. Chỉ có tôi đối diện với tâm hồn tôi. Tôi đành phải đối diện với cái nghiệp mà tôi đã từng muốn chối bỏ, nhưng tôi cũng không cưỡng lại được, viết.

Sau một thời gian dài sấp lên ngửa xuống, viết rồi bỏ, viết rồi bỏ, cuối cùng tôi nhận ra rằng mọi điều tôi đã từng sợ hãi không dám đối diện thực ra chỉ là chuyện nhỏ. Không có kiến thức nền tảng về lý luận cơ bản, có thể tự học. Viết dài lê thê dây cà dây muống nhàm chán dở hơi, có thể luyện tập chăm chỉ. Đối diện với những lỗ thủng trong tâm hồn thực ra cũng là một hạnh phúc bởi điều đó giúp ta hiểu được sâu sắc hơn về cuộc đời. Đối diện với đám đông thực ra cũng không phải là điều gì quá to tát đến nỗi run sợ không dám cầm bút.

Cuối cùng, có hai điều mà tôi cảm thấy sợ nhất và đó cũng là động lực để tôi cầm bút. Đầu tiên đó là tôi sợ mình sống không được như mình viết. Tức là có những khi tôi không thể viết được là do trong lòng mình còn lấn cấn với chính mình, là do nội tâm mình vẫn còn bị bao phủ bởi bóng tối của những điều tiêu cực. Viết giúp tôi phá đi những bước tường kìm hãm những tư tưởng tăm tối và vị kỷ. Khi viết, tôi đã đi ra khỏi được vấn đề nhỏ nhặt của tâm hồn mình, đi ra khỏi những cơn bão trong một tách trà của một cá nhân để đến được với tha nhân.

Điều còn lại làm tôi sợ, nhưng lại hiểu được sâu sắc giá trị của nó, đó là cái chết. Nước Pháp đã cho tôi nếm trải nỗi sợ hãi về cái chết sau những cuộc khủng bố, nhưng chính là động lực để tôi sống và viết như thể ngày mai tôi sẽ chết đi. Tôi đã từng trì hoãn. Tôi đã từng không biết mình phải bắt đầu viết từ đâu. Tôi đã từng đau khổ khi nhận ra rằng mình thực sự chẳng có tài cán gì và mình không thể viết ra được một áng văn chương hay như mình từng nghĩ. Nỗi sợ hãi về cái chết đã từng kéo tôi xuống tận đáy khiến tôi hoàn toàn tê liệt. Thực ra trong sâu thẳm tâm hồn trong tôi từ kiếp trước đã sợ chết nên những cuộc khủng bố liên tiếp xảy ra tại Pháp khiến tôi bị ám ảnh mạnh mẽ. Nỗi sợ hãi nằm lẩn khuất ở đâu đó trong tâm hồn bỗng trỗi dậy to đùng như một ngọn núi trước mặt. Tôi mất ngủ. Tôi khóc. Tôi không dám đến Paris. Tôi không dám đến nơi hội hè đình đám. Nhưng bây giờ khi tìm được đề tài và con đường viết của mình, mỗi ngày, tôi thấy cái chết giống như một động lực để mình thấy yêu cuộc sống hơn, sống tốt đẹp hơn và phải viết ra ngay những điều đang còn tươi mới trong tâm hồn.

Trong những thời khắc mà cánh cửa thời gian cuối năm sầm sập đóng, mỗi ngày trôi qua là một ngày đầy ý nghĩa hơn với tôi nơi đất Pháp. Tôi đã từng đau khổ khi không chạm được vào những vấn đề nóng hổi và thời sự ở quê hương mình để viết. Nhưng tôi đã tìm được đề tài cho mình nơi đây. Tôi dã từng đi sâu vào thế giới nội tâm của mình với những suy tư và góc nhìn của một cuộc đời tha hương, và tôi soi rọi nó vào những thân phận tha hương khác. Hàng ngày, tôi vẫn đi về giữa hai đầu thành phố, từ trung tâm về vùng ngoại ô, hai thế giới khác biệt của giầu sang và nghèo hèn, để tìm gặp và trò chuyện với những người nhập cư. Mỗi số phận, mỗi cuộc đời đều có hai câu chuyện, một câu chuyện để lại quê hương, một câu chuyện đang ở Pháp, mà chẳng câu chuyện nào giống câu chuyện nào. Mỗi một người cần phải gặp đến vài lần mới cảm thấy cạn điều muốn nói.

Tôi đến thư viện để tìm đọc các tài liệu về dân nhập cư, dân tị nạn tại Pháp. Tôi đọc báo, xem tin tức trên truyền hình để hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội mình đang sống. Tôi bước chậm hơn trên đường để thi thoảng thả xuống một đồng xu lẻ cho những người vô gia cư trong tiết trời giá rét. Mỗi buổi tối khi về ngôi nhà nhỏ ấm cúng của mình, thấy giữa cuộc đời mênh mông và vạn kiếp người đang trôi chảy này, mình vẫn có một cuộc đời nhỏ xinh và bình an biết nhường nào. Sự bình an đó, không phải là sự bình an những ngày đầu tôi đặt chân đến nước Pháp xinh đẹp, bình đẳng, tự do, bác ái, dân trí cao và phúc lợi xã hội tốt. Sự bình an này có được là do tôi nhìn được nước Pháp từ nhiều chiều, từ chiều rộng đến chiều sâu, từ bề ngoài đến bên trong. Soi cuộc đời mình vào những tâm hồn, những câu chuyện kể, những số phận con người, những số phận quốc gia, những khao khát sống, những ước mơ, những nỗ lực vươn lên…tôi như tìm được những ý nghĩa sâu sắc hơn những năm tháng mà tôi đã từng sống. Trái tim, tâm hồn, góc nhìn rộng mở, như thể dòng sông tôi đã được chảy ra với biển lớn.

(Còn tiếp)